Schoon water is voor veel zaken belangrijk. Je denkt natuurlijk meteen aan ons drinkwater. Maar we gebruiken water ook om gewassen te besproeien en als zwemwater. In schoon water groeien waterplanten en zwemmen vissen. Er leven watervogels, kikkers, salamanders, schelpen, slakken, insecten, wormen en grotere waterdieren, zoals bevers. Dit voorjaar publiceerde Natuur & Milieu met steun van ASN Bank een rapport. De conclusie: ons water is veel viezer dan iedereen dacht.

Samen de waterkwaliteit in kaart brengen

Uit het onderzoek bleek ook dat we vooral van de kleinere wateren, zoals sloten, vijvers, plassen, beken en grachten, nog geen goed beeld hebben van de waterkwaliteit. Om een beter beeld te krijgen van de waterkwaliteit van kleinere wateren hebben we in de zomermaanden een oproep gedaan om deel te nemen aan ons Citizen Science project Watermonsters. Vrijwilligers hebben een Meetkit aangevraagd en vervolgens  zelf de helderheid, de zuurgraad (pH), het nitraat- en nitrietgehalte en het doorzicht van het water gemeten. Ook hebben ze ter plekke foto’s gemaakt en de oever en planten in en rond het water bekeken.

Veldonderzoek

In totaal zijn er 4000 Meetkits aan geïnteresseerden verzonden en 920 burgerwetenschappers hebben onderzoek gedaan bij een watertje in de buurt en de resultaten daarvan gedeeld. De deelnemers hebben verschillende typen wateren uit alle provincies en zowel uit de bebouwde kom als buitengebied getoetst. Uit alle deelnames zijn 120 wateren, verspreid over Nederland, uitgekozen die nog nauwkeuriger worden onderzocht door wetenschappers. Na dit veldonderzoek worden alle bevindingen en conclusies naast het burgeronderzoek gelegd en gecombineerd in een onderzoeksrapport. De deelnemende burgerwetenschappers ontvangen bovendien eind oktober nog een persoonlijk bericht over de kwaliteit van het opgegeven watertje.

Watermonsters

 

 

 

 

  • Veelgestelde vragen

    • Waarom is dit onderzoek belangrijk?

      Goede waterkwaliteit is van levensbelang. Een goede waterkwaliteit is essentieel voor het in stand houden van de biodiversiteit. Schone wateren huisvesten en biedt voedsel aan planten en dieren die een belangrijke rol spelen in ecosystemen, zoals insecten en vogels. Maar ook voor mensen is schoon water essentieel. Voor een gezonde voedselproductie, betaalbaar drinkwater en veilig zwemwater.

      Op veel plekken in Nederland wordt de waterkwaliteit niet standaard gemeten. Vooral de  zogenaamde ‘overige wateren’, zoals beekjes, sloten, grachten, vijvers en andere kleine wateren worden niet regelmatig gemeten.  Dat is heel jammer, want het is belangrijk om te weten wat de waterkwaliteit is, zodat er maatregelen genomen kunnen worden indien het water sterk vervuild is.

      Daarom gaat Natuur & Milieu samen met burgers meten wat de kwaliteit van het water is. Want meten is weten.

    • Is het geen taak voor de overheid? Waarom zetten jullie burgers in om water te meten?

      De waterschappen zijn verantwoordelijk voor het meten van de waterkwaliteit. Het scheelt enorm per waterschap hoe uitvoerig gemeten wordt.

      Officieel moeten alle wateren in Nederland voldoen aan de Kader Richtlijn Water.

      Nederland heeft heel veel water en mede daarom heeft de Nederlandse overheid ervoor gekozen om wateren onder te verdelen in ‘krw-waterlichamen’ en ‘overige wateren’. Alleen in KRW-waterlichamen moet officieel gemeten worden door de waterschappen. KRW-waterlichamen zijn grotere wateren, rivieren  beken en kanalen met een stroomgebied groter dan 1000 hectare of meren met een oppervlak groter dan 50 hectare. Alle wateren die kleiner zijn vallen in de categorie ‘overige wateren’, dit is ongeveer 1/3 van al het oppervlakte water in Nederland. Dit zijn dus heel veel wateren die niet gemeten worden. Denk hierbij aan slootjes, vennetjes, beken, meren, riviertjes en grachten.

    • Wat maakt dit project anders dan andere citizen science projecten voor het meten van water?

      Dit project gaat over alle wateren in Nederland en vooral de kleinere nog onbemeten wateren. Er is een lange looptijd dat mensen kunnen gaan meten. We hopen op een grote ruimtelijke spreiding. De focus van ons onderzoek ligt op de waterkwaliteit van het water als geheel.

    • Wat gaan jullie doen met mijn onderzoeksgegevens?

      Van alle gemeten wateren waarvan de gegevens (grotendeels) zijn ingevuld, bepalen we de waterkwaliteit. Een deel van de gemeten plekken, laten we nog een keer extra bemeten door onderzoekers. Al deze informatie gebruiken we om een overzicht te maken van de waterkwaliteit in Nederland. Met een persbericht en een kort rapport zullen we de resultaten in oktober publiceren. Het rapport zullen we ook delen met relevante partijen in het waterveld, zoals de waterschappen, provincies en gemeenten en de ministeries van Infrastructuur en Waterstaat en van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.

    • Krijg ik nog te horen hoe de waterkwaliteit is op de plek waar ik onderzoek heb gedaan?

      Als je alle gegevens hebt ingevuld, ontvang je in oktober een mail met de resultaten van het water dat je gemeten hebt. Is het niet gelukt om alle vragen te beantwoorden? Dan ontvang je een mail met de algemene resultaten van de waterkwaliteit in alle gemeten wateren.

    • Wanneer maken jullie de resultaten bekend?

      In oktober zullen we de resultaten bekend maken met een persbericht en een kort rapport. Als je alle gegevens hebt ingevuld, ontvang je dan een mail met de resultaten van het water dat je gemeten hebt. Is het niet gelukt om alle vragen te beantwoorden? Dan ontvang je een mail met de algemene resultaten van de waterkwaliteit in alle gemeten wateren.

    • Doen jullie zelf ook nog metingen?

      Ja, samen met onderzoekers gaan we zelf ook meten. Dit doen we op zo’n 100 plekken verspreid over Nederland. Deze plekken selecteren we uit de inzendingen. De onderzoekers nemen watermonsters en beantwoorden dezelfde vragen als de deelnemers. Ze meten ook nog een aantal extra zaken zoals fosfaat en zuurstofgehalte, als extra controle.

    • Naar welke aspecten van waterkwaliteit wordt in dit onderzoek gekeken?

      In het onderzoek wordt gekeken naar doorzicht, pH, nitraat, samenstelling van waterplanten en begroeiing en vorm van de oever. We meten dus chemische en ecologische waterkwaliteit. De combinatie van deze gegevens geeft een goed beeld van de waterkwaliteit.

    • Waarom deze aspecten?

      De combinatie van chemische en ecologische waterkwaliteit geeft een goed beeld van de waterkwaliteit. Oftewel, hoe gezond is het water. Mest is een van de grote bronnen van vervuiling van het oppervlaktewater in Nederland. Mest heeft effect op de nitraatconcentratie, het doorzicht (is het water troebel of niet?), pH en het soort waterplanten. De voedingsstoffen in mest zorgen er bijvoorbeeld voor dat kroos uitbundig groeit in water dat met mest is vervuild.

    • Wat zijn de belangrijkste oorzaken van de vervuiling van oppervlaktewater?

      Er zijn vier belangrijke oorzaken: mest en bestrijdingsmiddelen vanuit de landbouw, riooloverstort bij hevige regenbuien en nieuwe stoffen en geneesmiddelen die de rioolwaterzuivering moeilijk kan verwijderen en zo in het oppervlaktewater kunnen komen.

    • Is de droogte ook schadelijk voor de waterkwaliteit?

      Aanhoudende droogte inderdaad schadelijk. Door aanhoudende droogte (zoals in de zomer van 2018) in combinatie met hoge (water)temperaturen neemt de waterkwaliteit af. Dit komt onder meer door de toename van verzilting (zouter worden van het water). Droogte en warmte leidt er ook toe dat het aantal meldingen van blauwalg, botulisme en vissterfte toeneemt.