De Nederlandse waterkwaliteit is zorgelijk. Vooral de kwaliteit van kleine wateren is slecht. Dit terwijl een goede waterkwaliteit cruciaal is voor de biodiversiteit. De vervuiling drastisch omlaag zodat de waterkwaliteit zich kan herstellen.

Waarom is de waterkwaliteit in Nederland slecht?
Uit onderzoek van Natuur & Milieu blijkt dat de waterkwaliteit van de Nederlandse wateren slecht is. Dit komt vooral door mest, bestrijdingsmiddelen en rioolwater die zich in het water mengen. Het gevolg is dat de biodiversiteit gevaar loopt en waterzuivering steeds moeilijker en daarmee duurder wordt. Er wordt nauwelijks gewerkt om de waterkwaliteit te verbeteren.
Een groot zorgpunt ligt bij de talloze sloten, beken, grachten en kleine plassen die Nederland kent, samen goed voor een derde van de wateren binnen Nederland. Zij vallen buiten de huidige metingen van waterkwaliteit. Er worden dan ook onvoldoende maatregelen genomen om de kwaliteit in die wateren te verbeteren. Het is een ondergeschoven kindje in het Nederlandse waterbeleid. Vervuiling blijft daar tot nu toe ongeremd plaatsvinden.

Nederland is door Europa verplicht te rapporteren over de waterkwaliteit van het grond- en oppervlaktewater. Uit de meest recente metingen blijkt dat de kwaliteit in onze grote rivieren en meren ondermaats is. Slechts 1% voldoet aan de richtlijnen voor waterkwaliteit waar Nederland aan moet voldoen. Zo heeft Spanje al eerder een boete gekregen: €625.000 per jaar per percentage zwemwater dat niet aan de eisen voldoet.

Het totaalbeeld is zeer waarschijnlijk nog ernstiger. We meten in Nederland alleen de kwaliteit in grote wateren, maar niet in kleinere wateren, zoals sloten, beken, grachten en meertjes. Dat terwijl veel vervuiling juist plaatsvindt in deze wateren.

Waarom is de waterkwaliteit belangrijk voor de biodiversiteit?
Goede waterkwaliteit is cruciaal voor de biodiversiteit. Insecten als libellen en watervogels als ijsvogels zijn afhankelijk van gezonde rivieren en ander water. Die zorgen voor voedsel en een verblijfsplek.
Voor de mens zijn biodiversiteit en schone wateren ook van levensbelang: het is de basis van ons voedselsysteem, zorgt ervoor dat we veilig kunnen zwemmen en betaalbaar kraanwater hebben van hoge kwaliteit. Hoe meer vervuiling er in het water zit, hoe moeilijker en duurder het wordt om ons water te zuiveren.

Wat is de oplossing?
De vervuiling moet drastisch omlaag.

Voor de vervuiling via mest en bestrijdingsmiddelen betekent dat dat wet- en regelgeving veel beter gehandhaafd worden, en soms ook aangescherpt. Handhavers moeten naar boerderijen om op te treden tegen boeren die teveel mest uitrijden of bestrijdingsmiddelen gebruiken daar waar het niet mag. Een duurzamer voedselsysteem is uiteindelijk de meest structurele oplossing: met minder bestrijdingsmiddelen en meer gesloten kringlopen.

Ook moet worden voorkomen dat rioolwater wordt geloosd in rivieren en andere wateren. Daarvoor moet regenwater beter weg kunnen bij hoosbuien. Dat betekent dakgoten loskoppelen van het riool, minder tegels en asfalt en zorgen voor lokale waterberging in plassen in wijken of op industrieterreinen. Met slimmere ruimtelijke inrichting kan veel winst worden geboekt zonder dat dat per se extra geld hoef te kosten.

Tot slot moeten we veel beter zicht krijgen op de waterkwaliteit: de waterschappen moeten ook in de kleinere wateren de kwaliteit gaan meten. Ook om te kijken wat het effect is van projecten gericht op het herstel van waterkwaliteit. Zo krijgen we veel beter zicht op wat de huidige toestand is én welke aanpak zoden aan de dijk zet.

Wil je weten hoe je thuis zelf aan de slag kan met waterkwaliteit? Klik dan hier.

  • Veelgestelde vragen

    • Kun je dit probleem ook zien als burger?

      Wie het nieuws volgt, heeft de afgelopen jaren af en toe wel signalen voorbij kunnen zien komen. Zo zijn er regelmatig berichten over blauwalg in zwemwater, wat grotendeels door stoffen uit mest en rioolwater wordt veroorzaakt. Sloten en vijvers die vol liggen met algen zijn ook een teken van vervuiling met teveel voedingsstoffen uit mest. Ook afgelopen zomer werden de gevolgen duidelijk: door de droogte werd de concentratie schadelijke stoffen zo hoog in het water, dat sommige drinkwaterzuiveringsbedrijven het water niet meer konden verwerken.

    • Hoe is dit probleem ontstaan?

      De waterkwaliteit is jarenlang een ondergeschoven kindje geweest in het Nederlandse beleid. Dat heeft meerdere oorzaken.

      Ten eerste heeft het geen prioriteit op de politieke agenda. Het budget voor waterbeleid gaat vooral naar ‘droge voeten houden’: waterveiligheid en het beheer van hoeveelheden water bij hoosbuien en droogte.

      Ten tweede zijn de verantwoordelijkheden voor waterkwaliteit versnipperd over Rijk, gemeenten, provincies en waterschappen en al die partijen wachten of verwijzen naar elkaar voor een oplossing.

      Ten derde is er ook lobby geweest vanuit de landbouw om extra maatregelen om de waterkwaliteit op het boerenland te verbeteren te voorkomen. Effectief beleid zou de bron van de vervuiling aanpakken, dus de hoeveelheid mest en bestrijdingsmiddelen. Dit zag de landbouw als een bedreiging van hun bedrijfsvoering, dus hebben ze daar tegen gelobbyd.

    • Wie moet dit oppakken?

      De Rijksoverheid moet regie nemen voor beter landelijk beleid om vervuiling aan te pakken.

      Ook de waterschappen spelen een belangrijke rol. Zij moeten waterkwaliteit veel meer prioriteit geven en meer handhaven op overtredingen dan nu. 

      Voor het verbeteren van de rioolsituatie is de gemeente aan zet. Zij kunnen bijvoorbeeld zorgen voor maatregelen om regenwater sneller in de bodem te laten zakken in plaats van in het riool. Ook kan de gemeente burgers stimuleren om bv tegels uit de tuin te halen en hun regenpijp los te koppelen van het riool.

      Ook kan de agro-foodsector een positieve bijdrage leveren. Inkooporganisaties en retailers kunnen positieve invloed uitoefenen door bijvoorbeeld biodiversiteit en waterkwaliteit toe te voegen als criterium bij inkoop van AGF, vlees en zuivel. Daarmee belonen ze boeren, land- en tuinbouwers wanneer deze goede stappen zetten voor behoud van biodiversiteit.

    • Wat is de rol van ASN Bank bij totstandkoming van het onderzoek?

      ASN Bank heeft ons onderzoek met een financiële bijdrage mogelijk gemaakt en experts van de bank hebben inhoudelijk meegekeken. Voor ASN Bank is dit onderzoeksrapport belangrijk, omdat het aansluit bij haar doelstelling om in 2030 met alle financieringen en beleggingen netto een positief effect op biodiversiteit te hebben. Bovendien heeft ASN Bank leningen verstrekt aan diverse gemeenten en waterschappen. De bank wil met het mogelijk maken van dit onderzoek het grote belang van goede waterkwaliteit onder de aandacht brengen van alle betrokken partijen en burgers.