Explainer: Voedselverspilling | Natuur & Milieu

Explainer: Voedselverspilling

Wat is het probleem, hoe zit het nu en wat zijn de cijfers? Wie verspillen er en wanneer, en wat kunnen we er samen tegen doen?

Voedselverspilling, hoe zit dat nou echt?

Er is steeds meer aandacht voor de enorme hoeveelheden voedsel die jaarlijks verloren gaan in Nederland. Door initiatieven zoals Damn Food Waste, Restaurant Instock en de Doggy bag campagne neemt het bewustzijn toe. Maar wat zijn nu eigenlijk de feiten? Wie gooien er dan zoveel weg en heeft dat echt een effect op het milieu en de economie? Tijd voor een explainer. 

V0edselverspilling in Nederland

In Nederland gooien we thuis gemiddeld 47 kg eten per persoon per jaar weg. Dat zijn geen schillen en botten, maar eetbaar voedsel. 5 kg zit zelfs nog onaangeraakt in de verpakking of schil wanneer het wordt weggegooid. In totaal gaat het om 14% van het voedsel dat we kopen. Dat staat gelijk aan € 2,5 miljard aan eetbaar voedsel. Producenten, tussenhandel, horeca en supermarkten gooien nog eens voor €2 miljard aan voedsel weg.

Gevolgen van voedselverspilling

Voedselverspilling is natuurlijk zonde van goed voedsel, maar wat zijn nou precies de gevolgen voor het milieu als je een beschimmeld brood weggooit? Wereldwijd wordt 1,3 miljard ton per jaar verspild, dat is een derde van al het voedsel dat wordt geproduceerd. De Europese Commissie heeft berekend dat ieder jaar minstens 170 Megaton CO2 emissie toegeschreven kan worden aan voedselverspilling in de EU. Dat is bijna gelijk aan de totale CO2  uitstoot van Nederland in 2008! Zonder verspilling thuis zou de uitstoot per Nederlandse consument gemiddeld met 1,5% afnemen. Dat lijkt niet veel, maar staat gelijk aan de uitstoot van ruim een miljoen auto’s.

De gevolgen voor het milieu hangen ook af van het soort voedsel dat wordt weggegooid. Over het algemeen wordt er relatief weinig vlees verspild (zoals mijn moeder altijd zei: eet in ieder geval je vlees op), ongeveer 5% van al het weggegooide voedsel.  De veestapel produceert echter veel broeikasgassen en gebruikt land, water en voer. Daardoor is de milieu-voetafdruk van weggegooid vlees per kilo vele malen hoger dan bij andere producten. De milieubelasting van groenten per kilo is over het algemeen relatief laag, maar omdat we er zoveel van weggooien, is de totale belasting juist weer hoog.

In 2013 heeft de Wageningen Universiteit (WUR) onderzoek gedaan naar de gevolgen van voedselverspilling voor de Europese economie. Hieruit bleek dat wanneer huishoudens 50% minder voedsel zouden verspillen, elke Europeaan €153 per jaar zou besparen (Rutten et al., 2013). Het totaal aan landbouwgrond dat nodig is voor het verbouwen van voedsel zou afnemen met maar liefst 28.940 km2: een gebied ter grootte van België!

Wat een  cijfers. Wie gooit al dat eten weg?

Nou, ook jij! Bijna iedereen gooit namelijk wel eens eten weg. 75% van de consumenten denkt echter minder voedsel weg te gooien dan de gemiddelde landgenoot. Dat betekent dus dat veel mensen zich niet bewust zijn van hun gedrag: ze onderschatten de hoeveelheid voedsel die ze jaarlijks weggooien en overschatten de mate waarin ze er dagelijks rekening mee houden. Uit onderzoek blijkt dat eenpersoonshuishoudens en jongeren het meeste verspillen. Naarmate mensen ouder zijn, gooien zij minder weg. Dat laatste zou verklaard kunnen worden door de opvoeding (ze hebben bijvoorbeeld de oorlog direct of indirect meegemaakt) en het feit dat zij daardoor meer kennis hebben over het voorkomen van verspilling.

top_5_meest_verspilde_voeding

Waarom verspillen we zo veel?

Tijdens het kopen, koken en bewaren van voedsel gaat veel eten verloren. Versheid, smaak, gemak, veiligheid en gezondheid zijn de belangrijkste factoren bij het kopen van voedingsmiddelen volgens de meeste consumenten. Voedsel dat daar niet aan voldoet, wordt weggegooid. Veel mensen kopen te veel door grote verpakkingen, aanlokkelijke aanbiedingen en impulsaankopen. Een gebrek aan overzicht in de koelkast en voorraadkast kan ervoor zorgen dat je te veel eten in huis haalt. Het is soms lastig om precies in te schatten hoeveel eten je nodig hebt, zeker als je kinderen hebt met een wisselende eetlust en voorkeuren. Bij onzekerheid over de portiegrootte maken consumenten voor de zekerheid liever te veel dan te weinig klaar. Het verschil tussen de houdbaarheidsdata ‘ten minste houdbaar tot’ en ‘te gebruiken tot’ is ook niet voor iedereen duidelijk, waardoor veel producten onnodig in de afvalbak verdwijnen. Wanneer producten niet op de juiste manier worden bewaard, kan dat tenslotte ook grote gevolgen hebben voor de houdbaarheid.

Wat doen wij?

Alleen al in de Nederlandse restaurants gaat per jaar 51.000 ton voedsel weg, genoeg voor 75 miljoen warme maaltijden. Tijdens de doggy bag campagne in 2014 deelde Natuur & Milieu 50.000 gratis doggy bags uit aan restaurants, om mensen kennis te laten maken met de doggy bag. Uit consumentenonderzoek van Schuttelaar & Partners enMarketResponse (2014), uitgevoerd na de campagne, bleek dat de doggy bag steeds vaker wordt genoemd als mogelijke oplossing tegen voedselverspilling in de horeca. Daarnaast heeft de campagne het maatschappelijke debat rondom voedselverspilling een impuls gegeven.

Uit onderzoek van Natuur & Milieu blijkt dat consumenten de supermarkt zien als belangrijke zender van tips en tools om voedselverspilling tegen te gaan. Wij gaan hierover met supermarkten in gesprek en geven tips. Zo kunnen retailers informatie en tips tegen voedselverspilling op verpakkingen zetten en kleinere of hersluitbare verpakkingen aanbieden. Een goed initiatief is de app ‘Afgeprijsd’ van NoFoodWasted, waarmee klanten thuis kunnen zien wat er vandaag aan afgeprijsde producten in de winkel ligt.

Wat kun jij doen?

Om je op weg te helpen, zetten we wat tips voor je op een rij:

  • In de supermarkt
    Onderzoek heeft uitgewezen dat mensen die nooit een boodschappenlijstje gebruiken, 40% meer verspillen dan gemiddeld. Check dus voordat je boodschappen gaat doen even je voorraadkast en koelkast. Een boodschappenlijstje zorgt er ook voor dat je minder impulsaankopen doet, dubbel goed voor je portemonnee dus!
  • Thuis
    Houd bij hoeveel jouw huishouden ongeveer eet en meet de hoeveelheden af, om restjes te voorkomen. Gebruik de Bewaarwijzer van het Voedingscentrum om te checken of je jouw producten en restjes op de juiste manier bewaart. Wist je bijvoorbeeld dat zuivel heel bederfelijk is, en daarom juist niet in de deur van de koelkast bewaard moet worden omdat daar de temperatuur het meest fluctueert?

Onthoud dat houdbaarheidsdata vooral een indicatie geven en leer in te schatten wanneer een product niet meer goed is. Gebruik je zintuigen: oogt het nog goed? Ruikt het nog goed? Tenslotte: smaakt een klein hapje nog goed? Introduceer een restjesdag in de week: je kunt de heerlijkste curries, wraps, soepen en pasta’s maken met de verschillende groenten in jouw koelkast. Vraag tenslotte ook eens je moeder of oma welke maatregelen zij nemen. Sommige oude trucjes ken je misschien helemaal niet, maar werken ook nu nog heel goed!

  • Uit
    Vraag de volgende keer in een restaurant eens om een doggy bag en geniet de volgende dag van een bijzondere lunch. Op de website van het Voedingscentrum kun je vinden hoe je de maaltijd veilig bewaard en verhit.
doggybag

Wees dus bewust van jouw koop, kook en bewaargedrag en neem maatregelen om daarbij zo min mogelijk te verspillen. Op die manier kun je wel tot €154 per jaar besparen en ben je milieubewust bezig. Win-win!

Deze explainer werd geschreven door Marthe Huigens,
trainee voedsel van Natuur & Milieu.

Beeld: Mitchell van Voorbergen

Tip: lees ook onze andere explainers:

  • sponsor
  • sponsor
  • sponsor
[gravityform id="44" title="false" description="false"]