Explainer: De duurzame boodschap | Natuur & Milieu

Explainer: De duurzame boodschap

Waar kun je als milieubewuste consument op letten bij het inkopen doen, en hoe beïnvloed je met je keuzes het milieu? Natuur & Milieu legt uit.

Welke keuzes maak je als duurzame consument bij het inkopen?

Specerijen uit Indië, appeltjes van oranje: al eeuwen halen wij ons voedsel overal vandaan. Anders dan granen en aardappelen (die oorspron­kelijk ook van ver komen) gedijen oosterse specerijen, koffiestruiken en sinaasappelbomen niet in ons klimaat. Dat geldt ook voor thee, cacao, pinda’s, bananen, mango’s, soja, en palmolie. In het winterseizoen worden boontjes, fruit en bloemen uit Afrika ingevlogen. Alles is te allen tijden verkrijgbaar, een verworvenheid waar we  nauwelijks nog bij stilstaan. Hoe duurzaam is dat eigenlijk? En waarop kun je als milieubewuste consument letten bij het inkopen doen?

Wat je van ver haalt is goed? Zeker niet altijd!

Wat van ver komt moet worden vervoerd. En transport zorgt voor de uitstoot van CO2. De afstand die een product aflegt, heeft dus gevolgen voor de duurzaamheid ervan. En er zijn meer factoren van belang dan alleen afstand. Bijvoorbeeld: wordt het milieu gespaard bij de productie, of gaat dit ten koste van het duurzaam gebruik van grondstoffen zoals water en bodem? Wordt er, behalve voor transport, ook veel brandstof gebruikt voor koeling? Worden arbeiders goed betaald en wordt er op dierenwelzijn gelet?

Keuzes maken

Het wemelt op voedselgebied inmiddels van de keurmerken. Die kunnen handig zijn voor de consument, maar geven helaas geen garantie voor alles. Ze dekken elk maar een deel van de zorgen die een consument kan hebben. Zo hoeft een fairtrade keurmerk niet te betekenen dat de grondstoffen of ingrediënten biologisch zijn geteeld. Andersom is een biologisch keurmerk geen garantie voor een fairtrade loon voor de makers of telers (een minimumloon is vaak geen leefbaar loon in ontwikkelingslanden).

Soms is het moeilijk om na te gaan wat wijsheid is. Wat doe je als je voor je kerstdiner milieuvriendelijke boontjes wilt serveren, maar de biologische boontjes in de winkel komen helemaal uit Egypte? Hoe maak je dan je keuze voor een boodschap? Of stel dat je een mooi Valentijngeschenk zoekt. Een Nederlands bedrijf dat aan duurzaamheid werkt heeft prachtige rozen, maar die komen wel helemaal uit Kenia. Wat doe je dan?

Denk na over de alternatieven

In dit soort gevallen is het slim om na te gaan of er een alternatief is. Zijn er diepvriesboontjes die even goed zijn? Zijn er bloemen met weinig energie zijn geteeld? Lokaal en van het seizoen is dan wel beter, maar helaas is dat niet altijd makkelijk na te gaan. En de selectie streekproducten is beperkt.  Streekproducten zijn wel steeds vaker ook in gewone supermarkten te vinden. Overigens kan wat van ver komt ook best duurzaam zijn. Zo hebben producten die met de boot gekomen zijn per saldo ook een relatief lage milieubelasting.

explainer_van_ver

Veevoer

Ook het veevoer dat wordt gebruikt voor vleesproductie wordt van ver gehaald. Door het gemeenschappelijk landbouwbeleid produceert de EU meer dan genoeg granen, zuivel en vlees voor de eigen bewoners. Ook kost het geen moeite om hier genoeg fruit en groente te produceren. Maar in ons voer voor de kippen, varkens en koeien zit een heleboel soja, en dat importeren we uit Latijns-Amerika. Een paar feiten hierover:

  • De hoeveel­heid land in Latijns-Amerika die nodig is voor de sojaproductie voor ons veevoer, onze consumptie bedraagt bij elkaar in totaal ongeveer drie keer ons eigen landoppervlak!  [1]
  • Als we met z’n allen de helft minder vlees en zuivel zouden eten, zou het landbeslag voor de Nederlandse voedsel­consumptie met maar liefst een kwart afnemen [2].
  • Zelfs een dicht­bevolkt land als Nederland zou genoeg  kunnen produceren voor de eigen bevolking, mits ons voedselpatroon drastisch zou veranderen. [3]

Daarom is een belangrijke uitdaging van voor het terugbrengen van de voetafdruk ook om minder afhankelijk te worden van de import van veevoer en minder dierlijk eiwit te consumeren. Waar het veevoer vandaan komt in streekproducten van dierlijke afkomst is ook iets om te overwegen. Maar in het algemeen geldt: met meer streekeigen en meer groente en fruit van het seizoen ben je duurzamer en ook nog gezo­nder bezig.

Wat doen wij?

Natuur & Milieu probeert bij uitstek om consumenten handvaten te geven voor een duurzamer leven. Daarvoor is het ook belangrijk helderheid te geven, zoals we met explainers proberen te doen. Daarnaast geven we tips voor duurzaam inkopen op onze website en de social media van Natuur & Milieu.

  • De community Goed Eten richt zich specifiek op duurzaam inkopen, koken en eten. We geven tips voor recepten met lekkere producten uit het seizoen, en uit welke landen je ze het beste kunt kopen met het oog op duurzaamheid.
  • Door middel van benchmarks, uitgevoerd door onze experts, proberen we inzicht te geven en rankings te maken van diverse uiteenlopende producten.
  • We steunen lokale producenten, zodat consument en boer elkaar sneller en makkelijker vinden
  • We versnellen de verduurzaming van in Nederland geteelde groente en fruit door samen te werken met zowel de wetenschap en de overheid, als met de grote supermarkten die uiteindelijk een doorslaggevende rol kunnen spelen in het aanpassen van hun assortiment. Samen met Wageningen UR, DLV Plant en grote retailers wordt onderzocht hoe de verduurzaming van teelten zo snel mogelijk gerealiseerd kan worden. Telers moeten hierbij via kwaliteitseisen hun productie verduurzamen.
  • Natuur & Milieu zet zich in voor een integraal duurzame productie en consumptie van dierlijke producten. Denk bijvoorbeeld aan de Rondeelstal of concepten als Vair varkenshuis. Deze ondernemers kunnen sprongen maken in verduurzaming als hun onderscheidende prestaties ook worden beloond in de markt

Wat kun jij doen?

Een alles omvattend keurmerk voor verantwoorde sociaal-eco­nomische omstandigheden én milieuvriendelijke teeltmethoden is er (nog) niet.   Per onderdeel zijn er wel vuistregels:

  • als je arbeidsomstandigheden belangrijk vindt, koop je producten met het fair trade keurmerk
  • koop biologisch als je zeker wilt zijn van milieuvriendelijke productie
  • koop lokaal bij een boeren- of streekwinkel om transportuitstoot te beperken
  • als je op je footprint wilt letten in de supermarkt, koop dan geen producten als  je weet dat die zijn ingevlogen, uit droge regio’s of uit het seizoen. Meestal wordt een land van herkomst aangegeven op het schap. Teelt in droge regio’s putten kostbare watervoorraden uit en dat gaat onder meer ten koste van de natuur. Producten die niet in het seizoen zijn moeten worden ingevroren, wat weer energie kost. Al deze informatie kun je makkelijk nagaan met de Groente en Fruitkalender (ook op je mobiel). Deze geeft informatie over de teelt- en importwijze aan de hand van duurzaamheidslabels.


Deze explainer is geschreven door Ben Hermans, projectleider voedsel bij Natuur & Milieu, en Ireen Verduijn, community manager.

Lees ook onze andere explainers:

———————————————————————————————–

Bronnen:

[1] PBL 2012, De voetafdruk van Nederland: hoe groot en hoe diep?

[2] PBL 2013, Macht van het Menu

[3] Alterra 2012, Autarkie Nederland

  • sponsor
  • sponsor
  • sponsor