Het effect van windmolens op vogels en natuur

Windmolens zijn noodzakelijk in de strijd tegen klimaatverandering. Maar vogels, vleermuizen en vliegende insecten kunnen gewond raken of sterven door een aanvaring met rotorbladen of mast. Sommige soorten mijden de omgeving van windmolens, waardoor hun leefgebied kleiner wordt of energieverlies optreedt door langere omvliegroutes. Aanvankelijk werd dat niet als een groot probleem gezien. Het klimaatprobleem is veel urgenter, óók vanwege de daarmee samenhangende biodiversiteitscrisis. Denk maar aan de opwarming en verzuring van de oceanen en de verdwijnende koralen met het daarvan afhankelijke enorm complexe voedselweb. Met de sterke groei van het aantal windmolens zijn de gevolgen echter niet meer te verwaarlozen, en verdienen deze serieus aandacht. Op deze pagina lees je daar meer over.

Er is de afgelopen decennia veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar sterfte van vogels en vleermuizen door windmolens en naar effecten op populaties. Vrijwel al deze onderzoeken laten zien dat (veel) windmolens voor bepaalde soorten een direct gevaar kunnen vormen. Het betreft dan bijvoorbeeld roofvogels, die in hun vlucht gefocust zijn op prooien op de grond, en vleermuizen wiens echolocatie niet is ingesteld op een wiek die met een snelheid van 200 km/uur van boven komt. Gedurende de voorjaars- en najaarstrek van vogels en vleermuizen kunnen windmolens helaas dodelijke vallen zijn. Er is nog weinig onderzoek gedaan naar sterfte onder insecten. Maar bekend is bijvoorbeeld dat migrerende vliegende insecten hoge en snelle luchtstromen opzoeken. Er kunnen dan grote aantallen geraakt worden door wieken van windmolens. Het is daarom belangrijk dat we passende maatregelen nemen om de biodiversiteit te beschermen.

Natuurbescherming bij windmolens op land

De allerbelangrijkste maatregel die kan worden genomen is een passende locatiekeuze. We moeten goed nadenken over de locaties voor windmolens. Voor een deel gebeurt dat al. Zo moet voor locaties in Natura 2000-gebieden altijd worden beoordeeld of significante negatieve effecten (volledig) uitgesloten kunnen worden. Kan dat niet? Dan moet worden onderzocht wat de alternatieven zijn. Een andere belangrijke norm is dat bij beschermde soorten niet meer dan één procent extra sterfte per jaar mag optreden door windmolens (de zogeheten één procent-norm). We zien op dit moment dat dit tot grote problemen leidt voor het plaatsen van extra windmolens op, maar ook rondom de Veluwe vanwege de kwetsbare status van de wespendief [i].

Toch heeft de natuurbeschermingswetgeving niet kunnen voorkomen dat er de afgelopen decennia windmolens op plaatsen zijn neergezet waar toch meer sterfte optreedt dan vooraf gedacht. Bovendien is er een cumulatief effect. Volgens een recent Wagenings onderzoek[ii] kunnen met de één procent-norm de gevolgen op langere termijn veel groter zijn. Sommige populaties zouden binnen tien jaar met een kwart kunnen afnemen.

Een echt natuurinclusieve energietransitie vergt een breuk met hoe locatiekeuzes nu tot stand komen. Die keuzes zijn nu gedreven door de markt en gebaseerd op waar geen boze burgers uitrukken. Als de effecten op de natuur serieus worden meewogen, worden bij voorkeur geen windmolens geplaatst:

  • op belangrijke (gestuwde) trekroutes (bijvoorbeeld langs de kusten of op heuveltoppen);
  • op routes die vogels of vleermuizen dagelijks afleggen tussen hun slaap- en foerageergebieden;
  • direct langs bosranden en bomenlanen (waar vleermuizen vaak jagen);
  • in natuurgebieden;
  • in weidevogelgebieden en ganzen-rustgebieden.

Voorkomen en verminderen van negatieve effecten windmolens op natuur

Gezien de urgentie van de energietransitie zullen deze plekken toch niet altijd vermeden kunnen worden. Denk maar aan de windrijke kustgebieden. In dat geval is het belangrijk dat er ten eerste meer in detail wordt gezocht naar een voor de inpassing die beter past bij de natuur. Langs kusten met veel vogeltrek kan dit betekenen dat er wel windmolens komen, maar een kilometer landinwaarts en niet één lange lijn maar met voldoende ruimte (enkele ‘gaten’) tussen de windmolens.

Ten tweede is er steeds meer mogelijk op het gebied van mitigerende maatregelen: maatregelen die negatieve effecten voorkomen. Zo kan sterfte onder vleermuizen (met name in de nazomer) fors worden gereduceerd door in vleermuisrijke gebieden windmolens ’s nachts stil te zetten als de temperatuur hoger is dan 11,5 °C en de windsnelheid lager dan 5 m/s. Dit is veiliger voor de vleermuizen en het verlies van opbrengsten valt mee. Het zijn namelijk momenten waarop de turbines toch al weinig energie opleveren.

Een andere mogelijkheid is om op basis van trekvoorspellingen windmolens een periode stil te zetten. Vogeltrek is voor een deel echter moeilijk voorspelbaar en afhankelijk van bijvoorbeeld kleine weersveranderingen. Van vleermuistrek weten we nog weinig. Stilstandperiodes kunnen dan al gauw óf onnodig lang zijn óf ‘net op het verkeerde moment’ plaatsvinden. Wanneer gewerkt kan worden met reële data, bijvoorbeeld waarnemingen in het veld en radarbeelden, is dat beter. Een andere optie is stilstandvoorzieningen gekoppeld aan detectie op windmolens. Zoals DTBird, een systeem dat werkt met HD-daglichtcamera’s, en DTBat dat werkt met geluidsdetectie (bat recorders). Software die is ingesteld op bepaalde soorten, zet dan bij detectie van bijvoorbeeld grote vogels automatisch twee acties in werking: het uitzenden van waarschuwingsgeluiden en een of meerdere windmolens stilzetten.

Tenslotte laat een experiment op een Noors eiland zien dat het aantal slachtoffers overdag aanzienlijk kleiner is onder de aanwezige zeearenden bij turbines met een zwart geverfd rotorblad [iii]. Binnenkort wordt als pilot onderzocht in de Eemshaven of deze optie in Nederland ook werkt en bij andere vogelsoorten, en of het niet ook grote nadelen oplevert (‘stroboscoop-effect’).

Compensatie en populatieversterking

Bij locatiekeuzes voor windmolens moeten we ontzettend goed rekening houden met de soorten die daar komen. Dit geldt vooral voor sterk in aantal afnemende soorten waarin Nederland een grote verantwoordelijkheid heeft zoals de grutto. Toch hoeft dat niet te betekenen dat er geen windmolens geplaatst kunnen worden in een gebied waar nog net de laatste twee of drie gruttoparen voorkomen. Maar dat is wel een serieuze optie als er geen andere geschikte locaties zijn en in een ander windmolenpark gecompenseerd kan worden. Dan kan bijvoorbeeld de opbrengst van het geplande windpark worden geïnvesteerd in vergroting en verbetering van een kansrijk weidevogel-kerngebied.

Zo zien we bij windparken in Zeeland dat een deel van de opbrengst wordt ingezet voor het creëren van nieuwe broedgebieden voor onder andere sterns en plevieren. Deze gebieden zijn niet bereikbaar voor massarecreatie of voor de vos, zodat de populaties zich daar kunnen herstellen.

Het vermelden waard is een onderhandelingstraject tussen de Rijksoverheid, de provincies, de NWEA en drie landelijke natuurorganisaties. Daarin wordt toegewerkt naar een akkoord om bij wind- en hoogspanningsprojecten op land de negatieve effecten op kwetsbare vogels en vleermuizen te verminderen. Aspecten als monitoring, cumulatief effect en populatieversterkende maatregelen zijn daarbij in beeld [iv].

Verder lezen?

Wil je je graag verder verdiepen in dit onderwerp? Hieronder zetten we enkele bronnen voor je op een rij waar je meer informatie kunt vinden over het effect van windmolens op de natuur:

Bronnen voor dit artikel:

Delen
Delen

Over dit project

Wat doet Natuur & Milieu rondom windenergie op land?

Wat doet Natuur & Milieu rondom windenergie op land?

Natuur & Milieu is voorstander van windenergie, maar op land stuit het vaak op ruimtelijke inpassingsproblemen en gebrek aan lokaal draagvlak, waardoor uitbreiding beperkt blijft. Wij zetten ons ervoor in dat de uitbreiding van windenergie op land gebeurt met oog voor de natuur, de mensen en ons klimaat.

Alles over dit project

Lees meer

Gerelateerde onderwerpen
[gravityform id="98" title="false" description="false"]
<div class='gf_browser_unknown gform_wrapper' id='gform_wrapper_98' ><div id='gf_98' class='gform_anchor' tabindex='-1'></div><form method='post' enctype='multipart/form-data' id='gform_98' action='/themas/energie/projecten-energie/windenergie-op-land/het-effect-van-windmolens-op-vogels-en-natuur/#gf_98' data-abide > <div class='gform_body'><ul id='gform_fields_98' class='gform_fields top_label form_sublabel_below description_below'><li id='field_98_1' class='gfield gfield_contains_required field_sublabel_below field_description_below gfield_visibility_visible' ><label class='gfield_label' for='input_98_1' >E-mailadres<span class='gfield_required'>*</span></label><div class='ginput_container ginput_container_email'> <input name='input_1' id='input_98_1' required type='email' value='' class='medium' aria-required="true" aria-invalid="false" /> </div></li><li id='field_98_2' class='gfield gfield_contains_required field_sublabel_below field_description_below gfield_visibility_visible' ><label class='gfield_label' ><span class='gfield_required'>*</span></label><div class='ginput_container ginput_container_checkbox'><ul class='gfield_checkbox' id='input_98_2'><li class='gchoice_98_2_1'> <input name='input_2.1' type='checkbox' value='Ja, houd mij per e-mail op de hoogte van nieuws, aanbiedingen en andere informatie van Natuur &amp; Milieu.' id='choice_98_2_1' /> <label for='choice_98_2_1' id='label_98_2_1'>Ja, houd mij per e-mail op de hoogte van nieuws, aanbiedingen en andere informatie van Natuur & Milieu.</label> </li></ul></div></li><li id='field_98_3' class='gfield gfield_contains_required field_sublabel_below field_description_below gfield_visibility_visible' ><label class='gfield_label' >Privacy<span class='gfield_required'>*</span></label><div class='ginput_container ginput_container_checkbox'><ul class='gfield_checkbox' id='input_98_3'><li class='gchoice_98_3_1'> <input name='input_3.1' type='checkbox' value='Ja, ik ben 16 jaar of ouder en ik geef toestemming voor het verwerken van mijn persoonsgegevens zoals vermeld in de privacyverklaring.' id='choice_98_3_1' /> <label for='choice_98_3_1' id='label_98_3_1'>Ja, ik ben 16 jaar of ouder en ik geef toestemming voor het verwerken van mijn persoonsgegevens zoals vermeld in de privacyverklaring.</label> </li></ul></div></li><li id='field_98_4' class='gfield gfield_html gfield_html_formatted gfield_no_follows_desc field_sublabel_below field_description_below gfield_visibility_visible' >Bekijk de <A href="https://www.natuurenmilieu.nl/privacy-en-cookiebeleid/" target=_blank>privacyverklaring</A></li> </ul></div> <div class='gform_footer top_label'> <input type='submit' id='gform_submit_button_98' class='gform_button button' value='Versturen' onclick='if(window["gf_submitting_98"]){return false;} if( !jQuery("#gform_98")[0].checkValidity || jQuery("#gform_98")[0].checkValidity()){window["gf_submitting_98"]=true;} ' onkeypress='if( event.keyCode == 13 ){ if(window["gf_submitting_98"]){return false;} if( !jQuery("#gform_98")[0].checkValidity || jQuery("#gform_98")[0].checkValidity()){window["gf_submitting_98"]=true;} jQuery("#gform_98").trigger("submit",[true]); }' /> <input type='hidden' class='gform_hidden' name='is_submit_98' value='1' /> <input type='hidden' class='gform_hidden' name='gform_submit' value='98' /> <input type='hidden' class='gform_hidden' name='gform_unique_id' value='' /> <input type='hidden' class='gform_hidden' name='state_98' value='WyJbXSIsIjUzYTVmOWI1MGFlZDU4ZjI0NzYwYTBhZDY0NTJkZjJiIl0=' /> <input type='hidden' class='gform_hidden' name='gform_target_page_number_98' id='gform_target_page_number_98' value='0' /> <input type='hidden' class='gform_hidden' name='gform_source_page_number_98' id='gform_source_page_number_98' value='1' /> <input type='hidden' name='gform_field_values' value='' /> </div> </form> </div><script type='text/javascript'> jQuery(document).bind('gform_post_render', function(event, formId, currentPage){if(formId == 98) {} } );jQuery(document).bind('gform_post_conditional_logic', function(event, formId, fields, isInit){} );</script><script type='text/javascript'> jQuery(document).ready(function(){jQuery(document).trigger('gform_post_render', [98, 1]) } ); </script>