De effecten van windmolens op omwonenden

Windmolens zijn op dit moment een van de meest (kosten-)effectieve vormen van duurzame energieopwekking. Maar windmolens maken geluid, geven slagschaduw en hebben impact op het landschap. Er zijn een aantal wettelijke normen die omwonenden moeten beschermen, maar dit betekent niet dat er nooit overlast is. Om overlast te beperken en de impact op het landschap zo klein mogelijk te houden, is het belangrijk om zorgvuldig de beste locaties voor windmolens te kiezen. Vervolgens kunnen op locatieniveau afspraken worden gemaakt om bovenop de wettelijke normen extra maatregelen te nemen. Hieronder geven we meer informatie over de effecten die voor omwonenden van windmolens van belang zijn.

Slagschaduw van windmolens

De ronddraaiende wieken van een windmolen kunnen schaduw op de omgeving veroorzaken. Dit wordt ‘slagschaduw’ genoemd. Die schaduw reikt het verst als de zon laag staat (’s winters, in de ochtend en in de avond). Daarnaast zal de slagschaduw verder reiken naarmate de windmolen hoger is en de ashoogte toeneemt, en groter worden naarmate de rotordiameter groter wordt. De afwisseling van donker en licht door slagschaduw kan als hinderlijk worden ervaren. De frequentie, de intensiteit en de duur ervan bepalen de mate van hinder. Om die reden zijn er normen voor slagschaduw. In overleg met de omgeving is het vaak ook mogelijk om extra afspraken te maken over het beperken van slagschaduw tot praktisch nul.

Bij wet is geregeld dat een windmolen over een automatische stilstandvoorziening moet beschikken als de afstand tussen de windmolen en het gebouw dat mogelijk hinder ondervindt minder dan twaalf keer de rotordiameter bedraagt en als slagschaduw gemiddeld meer dan 17 dagen per jaar gedurende meer dan 20 minuten per dag kan optreden. In de rechtspraak en in rekenmodellen wordt dit vaak vertaald naar ‘maximaal 6 uur slagschaduw per jaar’. Dit geldt voor gebouwen zoals woningen, niet voor bedrijfspanden.

Een automatische stilstandvoorziening moet ervoor zorgen dat de duur van de hinder binnen de norm blijft. De turbines worden dan zo geprogrammeerd dat de wieken automatisch tot stilstand komen op momenten dat woningen (te lang) door de slagschaduw geraakt worden. Voor elke woning wordt hiervoor informatie opgeslagen in een soort tijdklok, met slagschaduwberekeningen uitgaand van de stand van de zon. Een lichtintensiteitsmeter op de windmolen laat zien of er daadwerkelijk schaduw is. Bij wolken of nevel is dit namelijk niet het geval.

Geluid van windmolens

De wieken en de generator van windmolens zorgen voor geluid. Afhankelijk van de weersomstandigheden horen omwonenden het regelmatig. De wet stelt normen voor het maximale geluid van windmolens. ’s Nachts mag het gemiddeld niet meer dan 41 decibel (dB) zijn, gemeten aan de gevel van een woning. Overdag geldt 47 dB als grens. In de praktijk komt de wettelijke norm neer op een minimumafstand tussen windmolens en woningen van 300 à 400 meter.

De wet biedt bescherming, maar dit betekent niet dat er nooit geluidshinder is. Hoe omwonenden het geluid van een windmolen ervaren, verschilt van persoon tot persoon. Weliswaar blijkt uit onderzoek dat de meeste omwonenden er over het algemeen snel aan wennen, toch moeten zorgen serieus genomen worden. Het helpt als omwonenden een goede relatie hebben met de beheerders van het windpark en als er snel wordt gehandeld bij klachten. We weten ook dat sommige mensen extra gevoelig zijn voor geluid. Daarom is het altijd verstandig om technische maatregelen te nemen om de geluidshinder verder te beperken.

Situaties met veel klachten over lage bromtonen of trillingen, veroorzaakt door windmolens, zijn vrijwel altijd te herleiden tot een mechanische fout in een of meer windmolens. Dat zijn fouten die dan zo snel mogelijk opgelost moeten worden. Uit literatuuronderzoek van het RIVM[i] blijkt dat windmolens over het algemeen maar weinig laagfrequent geluid produceren. Sommige mensen kunnen dit laagfrequent geluid waarnemen en als hinderlijk ervaren, waar de meeste mensen juist niets horen. De RIVM-onderzoekers geven aan dat verder onderzoek naar bronnen van laagfrequent geluid (waaronder eventueel windmolens) en de effecten daarvan nodig is.

Verlichting van windmolens

Bij moderne windmolens is verlichting verplicht. De verlichting is overdag wit en ’s nachts rood. Sinds enkele jaren hoeft de nachtelijke verlichting niet meer te knipperen, maar mag deze permanent branden. Maar in een bepaalde richting zal alsnog een knipperend effect ontstaan door de langs het licht bewegende wieken. Omwonenden kunnen dit als storend ervaren. Om het effect van de verlichting te verminderen, mag deze bij heldere weersomstandigheden in sterkte worden gedimd. Daarnaast kan afscherming van de lampen ervoor zorgen dat er geen licht direct naar de grond toe schijnt.

Begin 2021 is een Tweede Kamermotie aangenomen om binnen twee jaar wettelijk verplicht te stellen dat windmolens verlichting krijgen die pas aan gaat bij nadering van vliegtuigen. De techniek daarvoor bestaat al en werkt op basis van transponders waarmee vliegtuigen zich identificeren.

Windmolens in het landschap

Windmolens hebben impact op het landschap. Hoe die impact wordt ervaren, varieert van persoon tot persoon en ook per landschapstype. Het is in alle gevallen belangrijk om bij locatiekeuze en ontwerp aandacht te besteden aan het landschap. Zo wordt vaak gepleit voor het bij elkaar plaatsen van groepen windmolens in energieclusters om ‘confetti’ door het landschap te voorkomen. Windmolens kunnen zo geplaatst worden dat ze structuren in het landschap volgen of benadrukken. Ze kunnen zoveel mogelijk in gebieden geplaatst worden waar toch al geen sprake is van zogeheten ‘landschappelijk schoon’ of een positieve beleving van het landschap door omwonenden, zoals bij industriegebieden. Ook kan door regelgeving worden voorkomen dat windparken te dicht bij elkaar worden gerealiseerd of elkaar door een verschillend ontwerp negatief beïnvloeden.

De opbrengst van een windpark kan worden benut om te investeren in verfraaiing van het landschap. Daarbij kunnen soms bosschages zo worden aangelegd dat de windmolens vanuit woningen of recreatieve routes aan het zicht worden onttrokken, en dat slagschaduw bovendien wordt afgevangen.

Dalende woningwaarde door windmolens

Windmolens en zonneparken zijn een ruimtelijke ontwikkeling, net als bijvoorbeeld wegen en gebouwen. Onzekerheid over zo’n ontwikkeling, of een periode van veel verzet en ophef erover, kan als effect hebben dat woningen tijdelijk minder waard worden. Uit recente studies[ii] blijkt dat de woningwaarde van huizen binnen 2 kilometer van windmolens gemiddeld zo’n 2 procent lager is ten opzichte van vergelijkbare woningen waar geen windmolens in de buurt staan. Het effect is groter voor woningen dichtbij en kleiner voor woningen op 2 kilometer afstand. Vooral de plaatsing van de eerste windmolen heeft effect op de woningwaarde, extra turbines hebben nauwelijks effect. De grootte van het effect hangt sterk samen met wat er in de omgeving al aan andere storende zaken aanwezig is.

Leidt de plaatsing van windmolens tot een daling van de woningwaarde van meer dan 2 procent? Dan kun je in Nederland een claim indienen bij het bevoegd gezag. Dat kan de Rijksoverheid zijn, de provincie of de gemeente, afhankelijk van wie het plan heeft opgesteld. Omdat windmolenontwikkelaars belang hebben bij een goede relatie met de omgeving, is er een praktijk ontstaan waarin men vooraf een financiële regeling probeert te treffen met omwonenden. Dat is voor veel mensen bevredigender dan het indienen van een claim. Het proces na het indienen van een claim is vaak frustrerend en leidt vaak niet tot vergoedingen. Dit komt onder andere doordat de (onafhankelijk) geadviseerde schadebedragen doorgaans onder de drempelwaarde van 2 procent liggen, dat heet ook wel het ‘normaal maatschappelijk risico’. Met de invoering van de omgevingswet wordt die drempel verhoogd naar 4 procent. Het is vaak niet eenvoudig om aan te tonen dat er meer schade is en de kosten voor het inhuren van duurbetaalde expertise wegen vaak niet op tegen een uiteindelijk toch gehonoreerde claim.

Meer lezen?

We hebben verschillende betrouwbare bronnen op een rij gezet waar je meer kunt lezen over de effecten van windmolens op omwonenden.

Bronnen voor dit artikel:

Delen
Delen

Over dit project

Wat doet Natuur & Milieu rondom windenergie op land?

Wat doet Natuur & Milieu rondom windenergie op land?

Natuur & Milieu is voorstander van windenergie, maar op land stuit het vaak op ruimtelijke inpassingsproblemen en gebrek aan lokaal draagvlak, waardoor uitbreiding beperkt blijft. Wij zetten ons ervoor in dat de uitbreiding van windenergie op land gebeurt met oog voor de natuur, de mensen en ons klimaat.

Alles over dit project

Lees meer

Gerelateerde onderwerpen
[gravityform id="98" title="false" description="false"]
<div class='gf_browser_unknown gform_wrapper' id='gform_wrapper_98' ><div id='gf_98' class='gform_anchor' tabindex='-1'></div><form method='post' enctype='multipart/form-data' id='gform_98' action='/themas/energie/projecten-energie/windenergie-op-land/het-effect-van-windmolens-op-omwonenden/#gf_98' data-abide > <div class='gform_body'><ul id='gform_fields_98' class='gform_fields top_label form_sublabel_below description_below'><li id='field_98_1' class='gfield gfield_contains_required field_sublabel_below field_description_below gfield_visibility_visible' ><label class='gfield_label' for='input_98_1' >E-mailadres<span class='gfield_required'>*</span></label><div class='ginput_container ginput_container_email'> <input name='input_1' id='input_98_1' required type='email' value='' class='medium' aria-required="true" aria-invalid="false" /> </div></li><li id='field_98_2' class='gfield gfield_contains_required field_sublabel_below field_description_below gfield_visibility_visible' ><label class='gfield_label' ><span class='gfield_required'>*</span></label><div class='ginput_container ginput_container_checkbox'><ul class='gfield_checkbox' id='input_98_2'><li class='gchoice_98_2_1'> <input name='input_2.1' type='checkbox' value='Ja, houd mij per e-mail op de hoogte van nieuws, aanbiedingen en andere informatie van Natuur &amp; Milieu.' id='choice_98_2_1' /> <label for='choice_98_2_1' id='label_98_2_1'>Ja, houd mij per e-mail op de hoogte van nieuws, aanbiedingen en andere informatie van Natuur & Milieu.</label> </li></ul></div></li><li id='field_98_3' class='gfield gfield_contains_required field_sublabel_below field_description_below gfield_visibility_visible' ><label class='gfield_label' >Privacy<span class='gfield_required'>*</span></label><div class='ginput_container ginput_container_checkbox'><ul class='gfield_checkbox' id='input_98_3'><li class='gchoice_98_3_1'> <input name='input_3.1' type='checkbox' value='Ja, ik ben 16 jaar of ouder en ik geef toestemming voor het verwerken van mijn persoonsgegevens zoals vermeld in de privacyverklaring.' id='choice_98_3_1' /> <label for='choice_98_3_1' id='label_98_3_1'>Ja, ik ben 16 jaar of ouder en ik geef toestemming voor het verwerken van mijn persoonsgegevens zoals vermeld in de privacyverklaring.</label> </li></ul></div></li><li id='field_98_4' class='gfield gfield_html gfield_html_formatted gfield_no_follows_desc field_sublabel_below field_description_below gfield_visibility_visible' >Bekijk de <A href="https://www.natuurenmilieu.nl/privacy-en-cookiebeleid/" target=_blank>privacyverklaring</A></li> </ul></div> <div class='gform_footer top_label'> <input type='submit' id='gform_submit_button_98' class='gform_button button' value='Versturen' onclick='if(window["gf_submitting_98"]){return false;} if( !jQuery("#gform_98")[0].checkValidity || jQuery("#gform_98")[0].checkValidity()){window["gf_submitting_98"]=true;} ' onkeypress='if( event.keyCode == 13 ){ if(window["gf_submitting_98"]){return false;} if( !jQuery("#gform_98")[0].checkValidity || jQuery("#gform_98")[0].checkValidity()){window["gf_submitting_98"]=true;} jQuery("#gform_98").trigger("submit",[true]); }' /> <input type='hidden' class='gform_hidden' name='is_submit_98' value='1' /> <input type='hidden' class='gform_hidden' name='gform_submit' value='98' /> <input type='hidden' class='gform_hidden' name='gform_unique_id' value='' /> <input type='hidden' class='gform_hidden' name='state_98' value='WyJbXSIsIjUzYTVmOWI1MGFlZDU4ZjI0NzYwYTBhZDY0NTJkZjJiIl0=' /> <input type='hidden' class='gform_hidden' name='gform_target_page_number_98' id='gform_target_page_number_98' value='0' /> <input type='hidden' class='gform_hidden' name='gform_source_page_number_98' id='gform_source_page_number_98' value='1' /> <input type='hidden' name='gform_field_values' value='' /> </div> </form> </div><script type='text/javascript'> jQuery(document).bind('gform_post_render', function(event, formId, currentPage){if(formId == 98) {} } );jQuery(document).bind('gform_post_conditional_logic', function(event, formId, fields, isInit){} );</script><script type='text/javascript'> jQuery(document).ready(function(){jQuery(document).trigger('gform_post_render', [98, 1]) } ); </script>