• Veelgestelde vragen over waterstof

    • Wat is waterstof?  

      Waterstof (H2) is een gas waarmee elektriciteit of warmte opgewekt kan worden, zoals ook met aardgas. Maar anders dan bij aardgas, is waterstof geen natuurlijke energiebron, maar een energiedrager dat eerst gemaakt moet worden uit andere bronnen. Er bestaan verschillende technieken om waterstof te produceren, maar die zijn niet allemaal even duurzaam:

      • Grijze waterstof’ wordt geproduceerd door water onder hoge druk te laten reageren met aardgas. Hierbij komt het broeikasgas CO2 vrij. Deze productiewijze wordt in Nederland veel gebruikt in de industrie en zorgt voor een aanzienlijke CO2-uitstoot.
         
      • ‘Blauwe waterstof’ wordt geproduceerd zoals grijze waterstof, maar de geproduceerde CO2 uitstoot wordt opgeslagen onder de grond in bijvoorbeeld oude aardgasvelden. Zolang er geen volwaardige alternatieven zijn is dit een voorlopige oplossing die het CO2-probleem voor nu wegwerkt, maar helaas wel verplaatst naar de toekomst.  
      • ‘Groene waterstof’ ontstaat door elektrolyse waarbij water (H2O) door middel van groene elektriciteit (uit zon, wind) wordt gesplitst in waterstof (H2) en zuurstof (O2). Hier komen geen broeikasgassen bij vrij.
         
    • Is waterstof duurzaam?

      Waterstof is pas duurzaam als het wordt geproduceerd met duurzame elektriciteit uit wind of zon. Bij de productie van waterstof gaat twintig tot veertig procent van de energie verloren. Bij de omzetting van waterstof naar elektriciteit of warmte gaat daarna nogmaals een deel van de energie verloren. In totaal loopt zo het energieverlies op tot meer dan 50%. Door dit energieverlies is waterstof voor veel toepassingen niet de slimste oplossing, en het grootschalig inzetten van waterstof betekent dat er meer windparken en zonneparken nodig zijn.  

      Natuur & Milieu ziet alleen voor groene waterstof een rol in onze toekomstige energie-, mobiliteits- en industriesector. 

    • Wordt waterstof nu al duurzaam geproduceerd?

      Op dit moment wordt verreweg de meeste waterstof uit aardgas gemaakt, met veel CO2-uitstoot tot gevolg. Deze waterstof wordt met name ingezet als grondstof voor de industrie en chemie. De productie van groene waterstof staat in Nederland nog in de kinderschoenen en moet nog worden opgeschaald. Er is een aantal kleine testprojecten gaande waarbij door middel van elektrolyse waterstof uit water wordt gemaakt met behulp van stroom.  

    • Waar gaan we waterstof voor gebruiken?

      Waterstof gaat een rol spelen in de transitie naar een duurzame samenlevingmaar het is niet de oplossing voor het uitfaseren van alle fossiele energiebronnen. We hebben een mix aan alternatieven nodig om onze energievoorziening te verduurzamen. Waterstof is één van die alternatieven. 

      Waterstof is niet geschikt voor elke soort toepassing. Sommige sectoren kunnen zonder groene waterstof niet verduurzamen terwijl voor andere sectoren al CO2-vrije technieken beschikbaar zijn. 

      Veel duurzame alternatieven voor waterstof werken efficiënter dan waterstof. Zo kun je een auto laten rijden op een accu waarin elektriciteit is opgeslagen. Dit is efficiënter is dan een auto laten rijden op waterstof, waarbij veel energie verloren gaat bij de productie ervan. Als je dus kijkt naar de beschikbaarheid van duurzame alternatieven, energetische efficiëntie en schaarste van groene waterstof kan waterstof het beste worden ingezet als grondstof in de chemische industrie (hier wordt nu grijze waterstof voor gebruikt), zeer hoge temperatuur industriële proceswarmte, bij de productie van plastic en staal en om een balansfunctie te vervullen in onze energie-infrastructuur. Balansfunctie houdt in dat je waterstof goed kunt opslaan: wanneer we te veel groene stroom hebben opgewekt bij veel zonneschijn en veel wind, kan dat worden omgezet tot waterstof, opgeslagen, en weer gebruikt wanneer de zon minder schijnt er het minder waait.  

      Waterstof moet niet grootschalig ingezet worden voor toepassingen als onder andere warmte in de gebouwde omgeving (verwarmen, douchen en koken), in mobiliteit zoals treinen, regionale bussen en personenvervoer. Voor deze toepassingen bestaan namelijk al goede duurzame alternatieven. Zie voor meer informatie hierover onze waterstofladder.

    • Is waterstof gevaarlijk?

      Waterstof is van zichzelf niet explosief. Het is wel brandbaar, maar alleen wanneer het in de juiste verhouding wordt gemengd met zuurstof en er dan ook een vlam bijkomt. Waterstof is een heel vluchtig gas en veel lichter dan methaan of aardgas, en stijgt daardoor heel snel op. Hierdoor is de kans op explosies kleiner dan bijvoorbeeld bij aardgas. Dit neemt natuurlijk niet weg dat waar waterstof wordt toegepast, men zich moet houden aan strenge veiligheidsvoorschriften.   

    • Waar wordt waterstof nu voor gebruikt?

      Op dit moment wordt praktisch alle beschikbare waterstof, gemaakt uit met name aardgas, ingezet als grondstof in de industrie en chemie, bijvoorbeeld bij de productie van kunstmest. 

    • Wat kan ik zelf doen met waterstof?

      Consumenten krijgen in eerste instantie zelf weinig met waterstof te maken. In onze waterstofladder beschrijven we dat we de beschikbare groene waterstof moeten inzetten waar we nu grijze waterstof gebruiken en er geen duurzame alternatieven zijn. Dit is met name in de industrie en chemie, bijvoorbeeld bij de productie van kunstmest. Waterstof gaan we, naast een aantal pilots of studieprojecten, nog niet op grote schaal inzetten voor bijvoorbeeld verwarming van woningen of personenvervoer. Voor deze toepassingen bestaan al goede duurzame alternatieven. Als consument zal je daarom niet snel zelf aan de slag gaan met waterstof. 

    • Moeten we wachten tot we volop groene waterstof kunnen ontwikkelen?

      Nee. Het duurt nog zeker tot 2030 voordat we duurzame waterstof op grote schaal kunnen maken en gebruiken. We moeten juist nu al maatregelen nemen om van fossiele brandstoffen af te gaan en onze energievoorziening te verduurzamen. Wachten op duurzame waterstof leidt tot onnodige vertraging van de energietransitie. Er wordt hard gewerkt aan de opschaling van groene waterstof. Dat is belangrijk. Maar nu moeten we al aan de slag met duurzame, bewezen technologieën, zoals warmtepompen en warmtenetten in de gebouwde omgeving en elektrische auto’s, die veel efficiënter zijn dan waterstofauto’s.  

    • Hoeveel groene waterstof is er in de toekomst beschikbaar?

      Er zijn meerdere scenario’s denkbaar voor de toekomstige ontwikkeling van groene waterstof. Deze scenario’s zijn nog onzeker en afhankelijk van veel factoren. Denk hierbij aan de vraag naar groene waterstof, de kostprijsontwikkeling van groene waterstofproductie, de hoeveelheid import/expert van groene waterstof, de beschikbare infrastructuur en beleid vanuit de overheid.  

    • Wat zijn de kosten van groene waterstof?

      De kosten van groene waterstof zijn nog relatief hoog, tussen de 3 en 4 euro per kg waterstof (TNO, DNVGL, 2018). Dat is ook een van de redenen waarom we groene waterstof nu nog niet op grote schaal produceren. Groene waterstof kan een betaalbaar alternatief voor fossiele brandstof worden als de kosten van elektrolyse (het maken van waterstof uit stroom en water) flink dalen, er veel goedkope elektriciteit beschikbaar is en de transportkosten van waterstof laag zijn. Het is dus belangrijk dat er voldoende stimulering vanuit de overheid is om groene waterstof op te schalen en in kosten te laten dalen. 

    • Is waterstof een goede oplossing voor personenvervoer?

      Vanwege de goede alternatieven die er zijn voor personenvervoer het niet zinvol om waterstof grootschalig in te zetten voor personenvervoer. Wanneer we waterstof in een personenauto zouden willen inzetten, moet met groene elektriciteit waterstof geproduceerd worden. Bij die omzetting gaat 20-40% aan energie verloren. In een waterstofauto zit een elektromotor, dus de waterstof moet in de auto weer worden omgezet naar elektriciteit. Dat gaat opnieuw met energieverlies gepaard. In totaal gaat het om een energieverlies van meer dan 50%. De groene elektriciteit kunnen we dus beter direct in een elektrische auto stoppen in plaats van er eerst waterstof van te maken. Waterstof zou echter wel een rol kunnen gaan spelen in zwaar vrachtverkeer, zoals in de scheepvaart, waar accu’s te weinig opslagcapaciteit hebben om grote afstanden af te leggen.  

    • Is waterstof een goede oplossing voor het verwarmen van onze huizen?

      De waterstof die de komende jaren beschikbaar zal zijn, zal allereerst worden ingezet daar waar er geen duurzame alternatieven voor zijn, zoals in de industrie. Daarnaast is het simpelweg minder efficiënt om onze huizen te verwarmen met waterstof dan met direct gebruik van groene elektriciteitEerst moet met elektriciteit waterstof gemaakt worden. Bij deze omzetting gaat al 20-40% van de energie verloren. Woningeigenaren moeten ook nog overschakelen naar een waterstofketel in plaats van een cv-ketel. Het is een illusie dat een woningeigenaar niets hoeft te doen bij de overstap naar verwarming door middel van waterstof. Ook is waterstof nu nog een dure oplossing, waardoor met het inzetten van waterstof voor de verwarming van onze huizen de energierekening alleen maar gaat oplopen. Voor het verwarmen van huizen zijn al goede alternatieven beschikbaar, zoals warmtenetten en warmtepompen. Dit betekent niet dat waterstof helemaal geen rol gaat spelen in de gebouwde omgeving na 2030. Er zullen woningtypen zijn die heel moeilijk te isoleren zijn en daarom niet geschikt zullen zijn voor een lage temperatuur warmtenet (duurzaam warmtenet zonder verwarming op aardgas) of warmtepomp. Voor deze woningtypen zou waterstof een oplossing kunnen bieden, maar dan gaat het om een zeer beperkt aantal woningen. 

    • Kan waterstof door bestaande gasleidingen getransporteerd worden?

      Het transporteren van waterstof naar woningen via het bestaande aardgasnet is niet zo maar mogelijk. De oudere gasleidingen zijn te poreus om waterstof te vervoeren. Nieuwe gasleidingen zijn wel geschikt voor waterstofaanvoer, maar ook dan zijn aanpassingen aan de infrastructuur nodig, zoals het plaatsen van speciale CV-opstellingen en nieuwe gasmeter. Een deel van het gasnet kan inderdaad gebruikt worden, mits er flink wordt geïnvesteerd aan aanpassingen. Veel onderzoek over het gebruik van de huidige aardgasinfrastructuur loopt nog

    • Is waterstof een goede oplossing als buffer bij opwek duurzame energie?

      Zodra er straks veel elektriciteit wordt opgewekt met wind- en zonne-energie, bestaat er de kans dat er overschotten aan elektriciteit zullen ontstaan wanneer het hard waait en/of de zon veel schijnt. Een overschot betekent dat het elektriciteitsnet de hoeveelheid stroom niet overal kwijt kan, en er dus niet voldoende capaciteit is op het stroomnet. Opslag van stroom is dan ook noodzakelijk voor de energietransitie. Op momenten dat er te veel groene stroom is, zou elektriciteit (langdurig) kunnen worden opgeslagen door middel van waterstof, als buffer voor momenten dat het weinig waait of de zon amper schijnt. Hierdoor kan de energie opgeslagen worden, in plaats van dat bijvoorbeeld windmolens stilgezet moeten worden. Te veel aan groen opgewekte stroom mag natuurlijk niet verloren gaan. Waterstof zou hiermee een belangrijke systeemfunctie kunnen vervullen.

    • Waarom zou iemand tegen het gebruik van waterstof zijn?

      Waterstof klinkt als een heel schoon product. Zo stoot een waterstofauto alleen maar water uit. Wat mensen vaak vergeten is dat waterstof gemaakt moet worden en op dit moment nog alle waterstof wordt gemaakt uit aardgas, met veel CO2-uitstoot als gevolg. De uitstoot van het “schone” waterstof, vindt dus ergens anders plaats. Natuur & Milieu ziet een toekomstige belangrijke rol voor groene waterstof in de energietransitie. Groene waterstof wordt gemaakt uit groene elektriciteit, dat als groene elektriciteit beter direct ingezet kan worden. Daarom moet het alleen daar worden ingezet waar er geen goede (elektrische) alternatieven zijn, zoals in de industrie voor het verkrijgen van hoge temperaturen, en als grondstof voor bijvoorbeeld kunstmest. Dit betekent dus dat waterstof beperkt kan worden ingezet voor mobiliteit en voor het verwarmen van onze huizen, waar veel efficiëntere elektrische alternatieven voor zijn.