Uitspraak in Urgendazaak een overwinning voor het klimaat en rechtsbescherming | Natuur & Milieu

Uitspraak in Urgendazaak een overwinning voor het klimaat en rechtsbescherming

Op vrijdag 20 december 2019 deed de Hoge Raad (HR) uitspraak in de zaak van Urgenda tegen de Nederlandse Staat over het tempo waarin Nederland de uitstoot van broeikasgassen reduceert. Net als de Rechtbank in 2015 en het Gerechtshof in 2018 is de Hoge Raad van oordeel dat de Staat die emissies met tenminste 25 procent moet verminderen voor het einde van 2020. Groot applaus in de rechtszaal en tot ver daarbuiten! Ook bij Natuur & Milieu, want deze uitspraak is goed nieuws in het kwadraat. Voor het klimaat én voor de mogelijkheden van burgers en organisaties om falend beleid van de overheid succesvol bij de rechter aan te vechten.

Kern van de uitspraak
De Hoge Raad spreekt klare taal: bij onvoldoende vermindering van de uitstoot van broeikasgassen valt een gevaarlijke klimaatverandering op afzienbare termijn niet uit te sluiten. Nederland is verplicht om ‘het zijne’ te doen om dat te voorkomen op grond van het recht op leven en het recht op eerbiediging van het privé-, familie- en gezinsleven in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). De Nederlandse Staat kan zich daarbij niet verschuilen achter het feit dat klimaatverandering een mondiaal probleem is en het aandeel van Nederland relatief klein is.

Onzeker of we benodigde reductie halen
De Staat wil na 2020 onze uitstoot versneld verminderen. Het is niet duidelijk of dat praktisch haalbaar is en voldoende zal zijn om onze reductiedoelen voor 2030 en 2050 te bereiken: opwarming van de aarde beperken tot ruim onder 2 graden Celsius, met een duidelijk zicht op 1,5 graden Celsius. Daarom vindt de Hoge Raad dat de Staat zich in elk geval aan de doelstelling moet houden die internationaal noodzakelijk wordt geacht van minimaal 25% reductie in 2020.

Kabinet moet aan de slag
De Urgenda uitspraak betekent dat het kabinet extra maatregelen moet treffen om de uitstoot van broeikasgassen in Nederland naar beneden te brengen. In totaal moeten we 9.000.000 ton (9Mton) minder CO2 uitstoten. De kabinet zal die maatregelen uiterlijk 1 april 2020 presenteren. Er is maar een beperkt aantal maatregelen mogelijk om op korte termijn zoveel CO2-uitstoot te besparen. Dat zijn:

  • De maximumsnelheid verlagen naar 100 km/h op snelwegen en 80 km/h op autowegen; dit bespaart 1.2 Mton. Als oplossing voor het stikstofprobleem zal op de snelwegen in maart de maximumsnelheid overdag al omlaag gaan naar 100km/h.
  • De omslag naar kringlooplandbouw versnellen. Hierin past een warme sanering van de veestapel door het uitkopen van boeren. 25% Reductie van de veehouderij levert 3,7 Mton CO2-reductie op. Ook deze maatregel wordt als oplossing voor het stikstofprobleem al deels doorgevoerd.
  • Nog eens drie kolencentrales in Nederland sluiten. Dit is de grootste klimaatklapper en kan leiden tot 9 Mton CO2-reductie.

Natuur & Milieu zet zich hiervoor in. Bekijk hiervoor ook onze eerdere reactie op de Klimaat- en Energieverkenning van november 2019, waarin wij uiteenzetten hoe we snel onze CO2-uitstoot kunnen reduceren.

Natuur- en milieuorganisaties en de rechter
De uitspraak van de Hoge Raad is niet alleen toe te juichen vanwege de extra maatregelen die hieruit volgen. De Urgendazaak komt zonder twijfel in de ‘walk of fame’ van legendarische uitspraken over natuur- en milieuzaken. Zoals de Kalimijnenzaak uit de jaren ’70 en ’80 (over grensoverschrijdende verontreiniging van de Rijn) en de Nieuwe Meer uitspraak uit 1986 (over de mogelijkheid voor milieuorganisaties om een verbod van milieuaantasting te vragen). Daarin is de deur van de rechter voor natuur- en milieuorganisaties in de loop der jaren steeds iets verder opengegaan.

Natuur & Milieu en de Nitraatrichtlijn
Ook Natuur & Milieu is in het verleden meerdere keren naar de burgerlijke rechter gestapt. Bijvoorbeeld over het niet naleven van de Nitraatrichtlijn door Nederland rond de eeuwwisseling. Helaas oordeelde de Hoge Raad in die zaak dat de Staat nieuwe wetten moest maken om de richtlijn na te kunnen leven. Een rechter is in Nederland namelijk niet bevoegd om de Staat daartoe te bevelen, waardoor we geen verandering konden afdwingen bij de Staat.

De rechter op de stoel van de wetgever
De HR oordeelt anders in de Urgendazaak. Het bevel om tenminste 25% te reduceren in 2020 is geen bevel om wetgeving te maken. De Staat kan immers zelf bepalen welke maatregelen nodig zijn om het doel te halen. Of daar wetten bij komen kijken, is aan de Staat zelf. De HR maakt ook korte metten met het argument van de Staat dat ‘het niet de taak van de rechter is om de politieke afwegingen te maken die nodig zijn voor besluitvorming over reductie van de uitstoot van broeikasgassen’. De rechter maakt geen politieke afwegingen. Dat doen de regering en het parlement. De rechter beoordeelt wel of zij daarbij binnen de grenzen van het recht blijven. Mensenrechten vormen zo’n grens die de rechter hoort te bewaken. Daarmee gaat de rechter niet op de stoel van de wetgever zitten. Meer informatie over de rechtzaak vind je op Rechtspraak.nl.

Meer klimaatzaken voor daadkrachtig beleid
De Urgenda uitspraak geeft de burger en milieuorganisaties moed. Niet alleen in Nederland, maar wereldwijd.  Bij onze zuiderburen zal de rechter naar verwachting dit najaar uitspraak doen in een klimaatzaak. Het rechtssysteem is niet overal als hier, maar hopelijk lukt het in meer zaken om trage overheden tot daadkrachtiger optreden te porren.

Door Marga Robesin

  • sponsor
  • sponsor
  • sponsor
[gravityform id="186" title="false" description="false"]
<div class='gf_browser_unknown gform_wrapper' id='gform_wrapper_186' ><a id='gf_186' class='gform_anchor' ></a><form method='post' enctype='multipart/form-data' id='gform_186' action='/blog/uitspraak-in-urgendazaak-een-overwinning-voor-het-klimaat-en-rechtsbescherming/#gf_186' data-abide > <div class='gform_body'><ul id='gform_fields_186' class='gform_fields top_label form_sublabel_below description_below'><li id='field_186_1' class='gfield gfield_contains_required field_sublabel_below field_description_below gfield_visibility_visible' ><label class='gfield_label' for='input_186_1' ><span class='gfield_required'>*</span></label><div class='ginput_container ginput_container_email'> <input name='input_1' id='input_186_1' required type='email' value='' class='medium' tabindex='1' placeholder='voorbeeld@emailadres.nl' aria-required="true" aria-invalid="false"/> </div></li><li id='field_186_2' class='gfield gform_validation_container field_sublabel_below field_description_below gfield_visibility_visible' ><label class='gfield_label' for='input_186_2' >Phone</label><div class='ginput_container'><input name='input_2' id='input_186_2' type='text' value='' autocomplete='off'/></div><div class='gfield_description'>Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.</div></li> </ul></div> <div class='gform_footer top_label'> <input type='submit' id='gform_submit_button_186' class='gform_button button' value='Aanmelden' tabindex='2' onclick='if(window["gf_submitting_186"]){return false;} if( !jQuery("#gform_186")[0].checkValidity || jQuery("#gform_186")[0].checkValidity()){window["gf_submitting_186"]=true;} ' onkeypress='if( event.keyCode == 13 ){ if(window["gf_submitting_186"]){return false;} if( !jQuery("#gform_186")[0].checkValidity || jQuery("#gform_186")[0].checkValidity()){window["gf_submitting_186"]=true;} jQuery("#gform_186").trigger("submit",[true]); }' /> <input type='hidden' class='gform_hidden' name='is_submit_186' value='1' /> <input type='hidden' class='gform_hidden' name='gform_submit' value='186' /> <input type='hidden' class='gform_hidden' name='gform_unique_id' value='' /> <input type='hidden' class='gform_hidden' name='state_186' value='WyJbXSIsIjUzYTVmOWI1MGFlZDU4ZjI0NzYwYTBhZDY0NTJkZjJiIl0=' /> <input type='hidden' class='gform_hidden' name='gform_target_page_number_186' id='gform_target_page_number_186' value='0' /> <input type='hidden' class='gform_hidden' name='gform_source_page_number_186' id='gform_source_page_number_186' value='1' /> <input type='hidden' name='gform_field_values' value='' /> </div> </form> </div><script type='text/javascript'> if(typeof gf_global == 'undefined') var gf_global = {"gf_currency_config":{"name":"Euro","symbol_left":"","symbol_right":"&#8364;","symbol_padding":" ","thousand_separator":".","decimal_separator":",","decimals":2},"base_url":"https:\/\/www.natuurenmilieu.nl\/wp-content\/plugins\/gravityforms","number_formats":[],"spinnerUrl":"https:\/\/www.natuurenmilieu.nl\/wp-content\/plugins\/gravityforms\/images\/spinner.gif"};jQuery(document).bind('gform_post_render', function(event, formId, currentPage){if(formId == 186) {if(typeof Placeholders != 'undefined'){ Placeholders.enable(); }} } );jQuery(document).bind('gform_post_conditional_logic', function(event, formId, fields, isInit){} );</script><script type='text/javascript'> jQuery(document).ready(function(){jQuery(document).trigger('gform_post_render', [186, 1]) } ); </script>