In gesprek met de expert: ’Gewoonte speelt een belangrijke rol bij ons voedingspatroon’ | Natuur & Milieu

In gesprek met de expert: ’Gewoonte speelt een belangrijke rol bij ons voedingspatroon’

Corona heeft veel veranderd in ons dagelijks leven. We gaan dichterbij huis op vakantie, gaan minder vaak buiten de deur eten en zijn vaker in de natuur. Maar zijn we door de coronacrisis ook de noodzaak gaan zien om duurzamer en meer plantaardig te eten? Aangezien een duurzaam en plantaardig voedingspatroon niet alleen goed is voor het milieu, maar ook voor je gezondheid, zou een wereldwijde pandemie ons wel eens wakker kunnen schudden. Wij gingen in gesprek met consumptiesocioloog Hans Dagevos, werkzaam aan de Universiteit van Wageningen. Hij doet onderzoek naar voedselveranderingen, voorkeuren van de consument en voedingsgewoontes.

Hoe wordt er naar plantaardig eten gekeken in de Nederlandse samenleving?
‘Dat is heel divers. Groente en fruit worden wel als belangrijk beschouwd maar de meeste mensen eten het nog te weinig en halen bij lange na niet de hoeveelheid die de voedingsrichtlijnen adviseren. Voor een grote groep is plantaardig eten hip en vanzelfsprekend maar je hebt ook een groep mensen die niks met vegetarisch eten hebben of dat wegzetten als ‘konijnenvoer’ of ‘vrouweneten’. Maar de hoofdlijn is dat in grote delen van de Nederlandse bevolking het niet gek is om minder of geen vlees te eten. De fase dat dit suf is zijn we wel voorbij.’

Plantaardige producten hebben een lagere impact op het milieu dan dierlijke producten. Hoe kan de consument inzien dat meer plantaardig eten goed is voor mens en natuur?
‘Berichten in de media kunnen helpen bij de bewustwording. In de afgelopen jaren is er veel over dit thema bekend geworden via radio, televisie en online media. Men kan veel informatie over dit onderwerp vinden of is daarmee geconfronteerd.’

U beschrijft in verschillende nieuwsberichten dat eetgewoontes onderdeel zijn van cultuur. Vinden mensen het daarom lastig om hun eetgewoontes aan te passen?
‘Het klopt dat veel mensen het lastig vinden om hun eetpatroon aan te passen. Maar onze eetgewoonten zijn wel divers. Onze eetcultuur bestaat uit verschillende eetnormen en eetstijlen. In Nederland eten we heel wat diverser dan de traditionele aardappelen, groente en vlees-maaltijd. Hiermee vertel ik weinig nieuws. Wat wel blijft staan is de centrale plek van vlees op het bord. We blijven veel vlees eten, hoewel vleesalternatieven meer ingeburgerd raken in ons voedingspatroon en vleesvervangers steeds meer aanwezig zijn in het supermarktschap. Dat de driecomponentenmaaltijd van aardappelen, groente en vlees nog altijd belangrijk is, zie je ook terug in veel plantaardige vleesvervangers die gericht zijn om de plek van het traditionele stukje vlees of vis in te nemen.’

Hoe kunnen we ervoor zorgen dat mensen hun attitude ten opzichte van voeding willen aanpassen?
‘Voor een gedeelte varen we inderdaad op gewoontes. Gewoonte speelt een belangrijke rol als het gaat om voedingspatronen. Maar we zijn vaak genoeg ook in voor verandering van spijs. Bovendien is gewoontes aanpassen niet alleen een kwestie van attitude. Waar we de laatste jaren als onderzoekers veel mee bezig zijn is aandacht vragen voor de voedselomgeving.’

Wat is precies de voedselomgeving?
‘De voedselomgeving is de productie van voedsel en het aanbod ervan in bijvoorbeeld supermarkten, winkels of in kantines op de werkvloer. Deze omgeving is mede bepalend en sturend voor de keuzes die we maken als consument. De omgeving heeft ook invloed op onze neiging om onze gewoontes te veranderen. Als je kijkt naar het grotere geheel zie je duidelijker de voorkeuren van mensen. Die worden gevormd door onze sociale, fysieke en culturele omgeving: wat wordt aangeprezen in de maatschappij en wat niet, wat vinden we normaal en wat vinden we abnormaal? Anders gezegd, mensen zijn dus niet alleen of zozeer van zichzelf gewoontedieren, maar we worden door de voedselomgeving ook juist aangemoedigd bepaalde gewoontes intact te laten of te versterken.’

Zullen Nederlanders door de coronacrisis meer plantaardig en gezond gaan eten?
‘Het zou mij verbazen als de coronacrisis een grote verandering brengt bij mensen in hun eetgedrag. In het begin is er door sommigen nog wel een verband gelegd tussen de oorsprong van de coronapandemie, de omgang met dieren en het eten van vlees. Maar die discussie is snel verstomd. Je kunt je een heel andere impact voorstellen, als we dat verband echt kunnen maken of dat het bijvoorbeeld niet om dieren zoals nertsen zou gaan maar om dieren die we in Nederland houden en eten.’

Verwacht u dat er na de coronacrisis een omschakeling komt in het eetgedrag van mensen?
‘Nee, daar verwacht ik niet zoveel van. De praktische gevolgen zijn dat we meer thuis zijn en het de afgelopen maanden mooi weer is geweest. Er zullen ongetwijfeld mensen zijn die meer zijn gaan barbecueën. De ene mens gaat uitbundig koken en gezonder eten en de ander gaat min of meer gewoon door met zijn normale eetpatroon. Ik denk dat de grootste impact is dat we een aantal maanden niet buitenshuis hebben kunnen eten en de horeca beperkt open is. En dat is wel een factor die van belang is. In cafés en restaurants eet de consument vaak heel vleesrijk. Als we de vleesconsumptiecijfers van 2020 berekenen zou de consumptie wel minder kunnen zijn in vergelijking met voorgaande jaren. Maar de cijfers uit het recente verleden laten eigenlijk elk jaar zien dat we in Nederland met z’n allen nauwelijks tot helemaal niet minder vlees eten.’

Wat is de rol van supermarkten in het debat over plantaardig eten?
‘Die is groot. De meeste boodschappen die we doen, doen we bij de supermarkt. Het aanbod van vleesvervangers is duidelijk toegenomen. Supermarkten hebben een positieve rol maar de verhoudingen zijn nog te veel gericht op vlees en te weinig op plantaardig. Supermarkten bieden bijvoorbeeld wel vleesvervangers aan maar hebben daarnaast nog een enorm aanbod aan vlees. Er komen wel plantaardige voedingsmiddelen bij maar er gaan nooit dierlijke voedingsmiddelen weg. Wanneer je een verandering wilt maken, is het ook belangrijk zaken af te bouwen die de beoogde verandering niet helpen.’

Wat is de rol van de overheid in het debat over plantaardig eten?
‘Dat is een belangrijk vraagstuk. Corona heeft in ieder geval geleerd dat een doortastende overheid belangrijk is én ook mogelijk is. Van de andere kant: de overheid heeft weinig macht op de supermarktvloer. Bovendien is het beleid vanuit Den Haag en Brussel altijd meer gericht geweest op de landbouw dan op voedsel; meer gericht op productie dan consumptie. Dit begint zoetjesaan wel wat te schuiven recentelijk.’

Wat zou de overheid kunnen doen om mensen meer bewust te maken van hun eetgewoontes?
‘Informatie over plantaardige voeding zou kunnen helpen om consumenten meer bewust te maken van hun eetgedrag. In de praktijk legt de overheid dit op het bordje van het Voedingscentrum. Om verder zelf terughoudend te blijven vanuit het idee dat mensen dat zelf mogen beslissen en niet betutteld worden. Maar het feit dat het voedingspatroon van de doorsnee Nederlander tamelijk ongezond en onduurzaam is, geeft reden genoeg voedingsbeleid hoger op de agenda te zetten. Lastig is en blijft hoe je met name het publiek bereikt dat het minst gezond en verantwoord eet. Alle oude en nieuwe media zullen nodig zijn om te helpen mensen te bereiken en meer bewust te maken. Alleen informatie is ontoereikend, zoveel is zeker. Als de voedselomgeving blijft zoals deze nu is, dan laten we consumenten met alleen informatiecampagnes alsnog in de kou staan en zal er weinig ten goede veranderen.’

De invloed van de pandemie lijkt dus niet zo groot. De overheid en een veranderde voedselomgeving lijken daarentegen wel een ingrijpende invloed te kunnen hebben op ons eetpatroon. Natuur & Milieu zet zich er daarom voor in om gezond en milieubewust eten te stimuleren. Zo roepen wij de overheid op om de vraag en het aanbod van plantaardige, lokale producten te stimuleren en bijvoorbeeld onjuistheden in vleesreclames tegen te gaan.

  • sponsor
  • sponsor
  • sponsor
[gravityform id="186" title="false" description="false"]
<div class='gf_browser_unknown gform_wrapper' id='gform_wrapper_186' ><div id='gf_186' class='gform_anchor' tabindex='-1'></div><form method='post' enctype='multipart/form-data' id='gform_186' action='/blog/in-gesprek-met-de-expert-gewoonte-speelt-een-belangrijke-rol-bij-voedingspatronen/#gf_186' data-abide > <div class='gform_body'><ul id='gform_fields_186' class='gform_fields top_label form_sublabel_below description_below'><li id='field_186_1' class='gfield gfield_contains_required field_sublabel_below field_description_below gfield_visibility_visible' ><label class='gfield_label' for='input_186_1' ><span class='gfield_required'>*</span></label><div class='ginput_container ginput_container_email'> <input name='input_1' id='input_186_1' required type='email' value='' class='medium' placeholder='voorbeeld@emailadres.nl' aria-required="true" aria-invalid="false" /> </div></li><li id='field_186_2' class='gfield gform_validation_container field_sublabel_below field_description_below gfield_visibility_visible' ><label class='gfield_label' for='input_186_2' >Name</label><div class='ginput_container'><input name='input_2' id='input_186_2' type='text' value='' autocomplete='off'/></div><div class='gfield_description' id='gfield_description__2'>Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.</div></li> </ul></div> <div class='gform_footer top_label'> <input type='submit' id='gform_submit_button_186' class='gform_button button' value='Aanmelden' onclick='if(window["gf_submitting_186"]){return false;} if( !jQuery("#gform_186")[0].checkValidity || jQuery("#gform_186")[0].checkValidity()){window["gf_submitting_186"]=true;} ' onkeypress='if( event.keyCode == 13 ){ if(window["gf_submitting_186"]){return false;} if( !jQuery("#gform_186")[0].checkValidity || jQuery("#gform_186")[0].checkValidity()){window["gf_submitting_186"]=true;} jQuery("#gform_186").trigger("submit",[true]); }' /> <input type='hidden' class='gform_hidden' name='is_submit_186' value='1' /> <input type='hidden' class='gform_hidden' name='gform_submit' value='186' /> <input type='hidden' class='gform_hidden' name='gform_unique_id' value='' /> <input type='hidden' class='gform_hidden' name='state_186' value='WyJbXSIsIjUzYTVmOWI1MGFlZDU4ZjI0NzYwYTBhZDY0NTJkZjJiIl0=' /> <input type='hidden' class='gform_hidden' name='gform_target_page_number_186' id='gform_target_page_number_186' value='0' /> <input type='hidden' class='gform_hidden' name='gform_source_page_number_186' id='gform_source_page_number_186' value='1' /> <input type='hidden' name='gform_field_values' value='' /> </div> </form> </div><script type='text/javascript'> jQuery(document).bind('gform_post_render', function(event, formId, currentPage){if(formId == 186) {if(typeof Placeholders != 'undefined'){ Placeholders.enable(); }} } );jQuery(document).bind('gform_post_conditional_logic', function(event, formId, fields, isInit){} );</script><script type='text/javascript'> jQuery(document).ready(function(){jQuery(document).trigger('gform_post_render', [186, 1]) } ); </script>