Kernenergie

Natuur en Milieu is geen voorstander van kernenergie.

Waarom zou je het ene probleem (klimaat) vervangen door een ander? Kernenergie heeft immers geen duurzame oplossing voor klimaatverandering, het afvalprobleem blijft onverminderd groot, de veiligheid van kerncentrales is niet sluitend en kernenergie is extreem duur. Bovendien draagt kernenergie op geen enkele manier bij aan de transitie naar duurzame energie: het is een richting die – in tegenstelling tot bijvoorbeeld schoon fossiel – geen synergievoordelen oplevert.

Na 1986 leek kernenergie afgeschreven als bron van elektriciteitsvoorziening. Het ongeluk met de reactor in Tsjernobyl maakte aan veel illusies over deze ‘eeuwigdurende energiebron’ een einde. Een paar jaar geleden kantelde de discussie door het klimaatprobleem.

Een van de belangrijkste argumenten van de voorstanders van kernenergie was dertig jaar geleden de te verwachten schaarste aan energiebronnen. Tegenwoordig is het de klimaatneutrale energievoorziening middels kernenergie, omdat er geen CO₂ vrijkomt bij kernsplitsing. Bovendien, zeggen voorstanders van kernenergie, zijn oude problemen opgelost of staan op het punt opgelost te worden: het afvalprobleem, de reactorveiligheid en het terreurrisico. 

4 september 2008:
CDA politici pleiten wederom voor nieuwe kerncentrales in Nederland

Het Rathenau Instituut heeft in zijn rapport ‘Het nucleaire landschap. Verkenning van feiten en meningen over kernenergie’ (2004) de argumenten voor en tegen kernenergie op een rijtje gezet en voor- en tegenstanders uitgebreid over de kwestie geïnterviewd.

Deze verkenning maakt twee dingen duidelijk. Op de eerste plaats staan de voor- en tegenstanders nog even onverzoenlijk tegenover elkaar als twintig jaar geleden. Op de tweede plaats blijkt dat ze daartoe alle reden hebben: de feiten en argumenten voor en tegen zijn niet of nauwelijks veranderd. De problemen met kernenergie blijken in de tussentijd niet opgelost.

Samen met een groot aantal natuur- en milieuorganisaties hebben we onze argumenten op een rijtje gezet in Kernenergie? Niet doen (maart 2005).

Hèt groene energieplan Green4Sure, dat milieurganisaties en vakbonden in juni 2007 hebben gepresenteerd, maakt duidelijk dat we voor ambitieus klimaatbeleid geen kernenergie nodig hebben.

Klimaateffect
De nucleaire industrie claimt dat elektriciteitsproductie middels kernenergie CO₂-vrij is. Dat beeld klopt niet als de hele keten wordt beschouwd, van de winning van uranium tot het transport van het afval en de ontmanteling van de centrale. Daarbij komt wel CO₂ vrij. Kernenergie scoort daardoor niet beter dan duurzame energiebronnen als wind en zon.

Beperkte uraniumvoorraden
Uranium, de grondstof voor kerncentrales, is een eindige grondstof. Uitgaande van het huidige aantal kerncentrales (minder dan 450) is er voldoende uranium beschikbaar voor 50 jaar. Een verdubbeling van het aantal kerncentrales zou een halvering van die tijd betekenen. Kernenergie kan dus hooguit een tijdelijke oplossing zijn.

Reactorveiligheid
De veiligheid van kernreactoren is niet wezenlijk veranderd, de afgelopen twintig jaar. Het Rathenau Instituut zegt hierover: “Ten opzichte van twintig jaar geleden is er sprake van een stapsgewijze ontwikkeling op het gebied van veiligheid van kerncentrales. Het onderzoek hiernaar gaat door, maar er zijn geen ‘doorbraken’ geweest in de zin van nieuwe reactorconcepten die in de praktijk getest zijn en die algemeen worden erkend als ‘inherent veilig.”

Terreurdreiging
Nieuw ten opzichte van twintig jaar geleden is de terreurdreiging. Bekend is dat nucleaire installaties aantrekkelijke doelwitten van terreuraanvallen vormen. Over de ernst van het risico lopen de schatting uiteen van ‘beperkt’ tot ‘substantieel’. Overigens moet ook rekening worden gehouden met aanslagen met ‘vuile bommen’. Dat zijn bommen met radioactief afval en springstof die grote gebieden radioactief kunnen besmetten.

Het afvalprobleem
Kernafval is al sinds het begin van het ‘kernenergietijdperk’ een probleem. Pogingen om het afval minder radioactief te maken – door transmutatie - zijn al dertig jaar oud. Met transmutatie wordt gepoogd de halveringstijd van radioactief afval (dat 240.000 jaar van mens en milieu afgeschermd moet worden) te verminderen.
Volgens het Rathenau Instituut bevinden de hierbij gebruikte technieken zich “in de onderzoeksfase”.

Overigens zullen door transmutatie de kosten van kernenergie toenemen. De transmutatietechnieken zijn slechts toepasbaar voor een deel van de componenten waaruit radioactief afval bestaat. Ook bij succesvolle toepassing van transmutatietechnieken blijft restafval over, waarvoor langetermijnopslag noodzakelijk is. Wereldwijd is nog geen eindopslag voor radioactief restafval in gebruik. Het bestaande radioactieve afval kan in ieder geval niet met transmutatietechnieken bewerkt worden, omdat men het afval verglaasd heeft. 

Proliferatie
Kernenergie is onlosmakelijk verbonden met kernwapens. Een bijproduct van de meeste kerncentrales is plutonium-239, een grondstof voor kernwapens. Ondanks het non-proliferatieverdrag zijn er steeds meer landen die beschikken over kernwapens. Onder meer India, Pakistan en Israël hebben het verdrag niet ondertekend en zijn in het bezit van kernwapens. Noord Korea zegt over kernwapens te beschikken en de internationale gemeenschap verdenkt Iran van het ontwikkelen van kernwapens.

Ongeluk
Kerncentrales – en zeker de westerse – zijn een stuk veiliger dan het Tsjernobyltype. Toch gebeuren ook in deze veilige centrales met enige regelmaat ernstige ongelukken; ook mankementen waarbij radioactiviteit buiten het gebouw komt. Inherent veilige centrales bestaan niet: technische en menselijke fouten zijn nooit uit te sluiten. Ook de als inherent veilig aangemerkte grafietballenreactor die thans in China gebouwd wordt, is dat niet. Een grafietballenreactor is gevoelig voor brand.

Kerncentrales worden regelmatig onderzocht. Toch kunnen die inspecties niet altijd aan het licht brengen dat zich gevaarlijke verouderingsprocessen voordoen op microscopisch niveau. Zo werd in 2002 op het nippertje een ramp voorkomen in de Amerikaanse Davis-Besse-centrale in Ohio. Het staal van de reactordeksel was poreus en de centrale was nog maar een paar millimeter verwijderd van een desastreus ongeluk.

Kernenergie is duur
De investeringskosten voor kerncentrales zijn extreem hoog (2 tot 3 miljard euro) en alleen mogelijk met overheidssteun en/of gegarandeerde afzet. Dit blijkt bijvoorbeeld bij de bouw van de eerste Europese kernreactor sinds twintig jaar in Finland.

De investeringskosten voor een nieuwe kerncentrale zijn per kilowattuur bijna tweemaal zo hoog als voor een kolencentrale en circa viermaal hoger dan die van een gascentrale. Volgens het Rathenau Instituut zullen de kosten van kernenergie “aanzienlijk moeten dalen” om investeringen in nieuwe kerncentrales aantrekkelijk te maken voor investeerders in een geliberaliseerde energiemarkt. Kerncentrales worden voornamelijk gebouwd in (Aziatische) landen waar de energievoorziening niet is geliberaliseerd.

Naast overheidssteun en gegarandeerde afzet wordt kernenergie op een andere wijze kunstmatig goedkoop gehouden: de overheid neemt het leeuwendeel van de ontmantelingskosten en de afdekking van de aansprakelijkheid voor haar rekening. De Amerikaanse rekenkamer verwacht dat de ontmanteling van alle huidige Amerikaanse kerncentrales minstens 33 miljard euro kost. De verwachte meerkosten neemt de Amerikaanse regering voor haar rekening. In Nederland speelt bij de kerncentrale van Borssele iets vergelijkbaars: wettelijk is geregeld dat de overheid de eventuele tekorten bij de ontmanteling betaalt.

Hetzelfde verhaal, maar nog schrijnender, gaat op voor de aansprakelijkheid: wie betaalt de kosten na een ongeluk met een kernreactor? In Europa is wettelijk vastgesteld (in de Parijse Conventie betreffende Aansprakelijkheid van Derden) dat de eigenaar van een kerncentrale beperkt aansprakelijk is voor 700 miljoen euro. De nationale overheid stelt zich garant voor nog eens 500 miljoen euro en de EU-lidstaten samen voor 300 miljoen euro. Veel geld, maar een schijntje van de werkelijk te verwachten kosten van een ernstig nucleair ongeluk. Die bedragen volgens een Amerikaans overheidsonderzoek 560 miljard dollar. Als de nucleaire industrie deze verantwoordelijkheid zelf moest dragen, zou kernenergie veel duurder zijn.

Kernfusie
Kernfusie kan theoretisch gezien een grote bijdrage leveren aan de energievoorziening. De techniek bevindt zich echter al tientallen jaren in het stadium van fundamenteel onderzoek. De huidige verwachting is dat kernfusie mogelijk over vijftig jaar een rol kan gaan spelen in de stroomproductie. Daar kunnen we voor het klimaat niet op wachten.

Publicatiedatum: 11-09-2008