Lekker het klimaat redden
Doemdenken is aan Sible Schöne duidelijk niet besteed. Voor iemand die dagelijks wordt geconfronteerd met een dreiging die – in het ongunstigste geval – het einde kan inluiden van het menselijk leven op aarde, maakt hij zelfs een uitgesproken montere indruk. De energieke Schöne – sproeten, rossig haar, vrolijke pientere ogen achter brillenglas – straalt optimisme uit. Dat kan kloppen, beaamt hij. Want hoe bedreigend ook: hij geniet van zijn werk. "Ik ben net zo ongerust als andere mensen over de klimaatverandering, maar ik ben tegelijk ook gefascineerd door het onderwerp. Het klimaatprobleem is ook een grote intellectuele uitdaging. Het gaat over hoe de aarde werkt, over de relatie tussen wetenschap en politiek, over energie en landgebruik en over internationale politiek. Het raakt de kern van het milieuprobleem. Bovendien is het klimaatprobleem voor mensen een haakje om na te denken over de toekomst, net als toentertijd met de discussie over kernenergie. Fascinerend toch?"
Dat klinkt bijna gezellig. Hoe erg is het klimaatprobleem eigenlijk in vergelijk met bijvoorbeeld AIDS of honger, die dagelijks duizenden mensenlevens eisen?
"Oh, maar de klimaatverandering eist nu al veel mensenlevens. De droogte in de Hoorn van Afrika, de toegenomen kracht van tropische stormen en de overstromingen... ze houden allemaal verband met het veranderende klimaat. AIDS, honger, het klimaat: het zijn problemen die samenhangen en elkaar versterken. Je kunt daarom niet zeggen dat het klimaatprobleem ernstiger is dan die andere problemen van de wereld. Maar het is op termijn wel veelomvattender én bedreigender."
Want?
"Het is uiteraard wat speculatief, maar in het ongunstigste scenario stijgt de gemiddelde temperatuur op aarde met 6 graden. Dan komen de gashydraten op de bodem van de oceanen vrij en neemt de CO2-concentratie in de atmosfeer bizarre proporties aan. We krijgen dan een klimaat zoals in het Perm, honderden miljoenen jaren geleden. Dan drukken we dus gewoon op de resetknop van de aarde en kunnen wij – of liever gezegd: de algen – opnieuw beginnen. Want dan zal het menselijk leven verdwijnen" "Maar ook bij een beperkte temperatuurstijging van 2 graden krijgen 3 miljard mensen problemen met water. Bij 3 graden loopt dat op tot 5 miljard en worden grote delen van Afrika, en mogelijk ook delen van Spanje en Italië, onbewoonbaar."
Het heeft 20 jaar geduurd om de klimaatverandering over het voetlicht te krijgen. In het gunstigste geval zullen pas over een jaar of tien jaar wereldwijd echte maatregelen worden genomen. Zijn we niet gewoon al veel te laat?
"Wel om de temperatuurstijging tot 1 graad te beperken. Maar een beperking tot 2 graden is mogelijk als we alles uit de kast halen, zegt het internationale klimaatbureau IPCC. De globalisering helpt. Want technische innovaties verspreiden zich razendsnel over de aarde. Als in de VS nu een oplossing wordt gevonden voor het stand-by probleem, is die oplossing binnen twee jaar gemeengoed. Een innovatie op het gebied van brandstofcellen is meteen wereldwijd een doorbraak."
Intussen worden mensen, ook in de arme landen, steeds rijker. Ze willen spullen kopen, zoals auto's, die gefabriceerd moeten worden of uit zichzelf vervuilend zijn en veel reizen.
"Het goede nieuws van het IPCC is: meer welvaart én bestrijding van de klimaatverandering gaan samen. Technische innovaties zijn daarbij essentieel. Maar tegelijk is de boodschap: we redden het niet met techniek alleen. We zullen ook onze manier van leven, onze lifestyle, moeten veranderen."
Geen leuke boodschap. Laten mensen zich dat aanleunen?
"Met roken is het ook gelukt, glas naar de glasbak brengen, afval scheiden. Het kan dus wel. Het is ook allemaal niet superingrijpend of ingewikkeld. Energiezuinige woningen, koudewarmte-opslag, warmtepompen, veel zuiniger auto's: dat verandert het leven van mensen niet echt."
En natuurlijk niet meer vijf keer per jaar een weekendje stappen in Barcelona...
"Tja, vliegen is inderdaad het moeilijkste punt. Hoewel vliegen maar voor 3 procent bijdraagt aan de uitstoot van CO2 moeten we er wel wat mee. Daarom zeggen wij: ga liever een keer per jaar lang op vakantie dan een paar keer kort." "Hoe dan ook moet vliegen duurder worden. Maar hoeveel? Een ticket naar Italië 100 euro duurder? Dat betaalt iedereen lachend. Pas bij 1.000 euro beginnen mensen te piepen. Maar dan heb je het wel over krankzinnige prijsverhogingen. Deze discussie laat de grenzen van beleid zien. Uiteindelijk ontkomen we misschien toch niet aan quotering. Gedragsverandering moet ondersteund worden door politieke besluiten. De nieuwe efficiencyeisen voor zuinige auto's gaan die benzineslurpende SUV's gewoon verbieden."
Het succes van de HIER-campagne is opvallend.
"Ja, HIER begint een begrip te worden. Dat komt omdat we voor de feelgood-benadering hebben gekozen. Wij zeggen: maak jezelf klimaatneutraal. Dat is een concept waarbij iedereen zelf activiteiten bedenken. En dat gebeurt ook. Scholen worden klimaatneutraal, bedrijven doen mee. De Zeeuwse Milieufederatie heeft een klimaatneutrale straat. Wij zeggen: reduceer zelf uw uitstoot en compenseer de rest. Dan draagt u niet meer bij aan de klimaatverandering."
"HIER laat zien dat je veel kunt bereiken door op een intelligente manier samen te werken. Binnen HIER is klimaat de bindende factor. Maar niet zo beklemmend dat iedere deelnemer zich beperkt voelt. Integendeel. Het onderwerp klimaat leent zich voor diversiteit. Houdt een organisatie als Cordaid zich bezig met droogtemanagement, een club als Natuur en Milieu richt zich liever op preventie. Ieder draagt op zijn terrein zijn steentje bij. En waar mogelijk werk je samen."
Verbreding is het geheim van HIER?
"Ja, het grootste succes is dat HIER zo'n brede coalitie is. HIER heeft allerlei nieuwe partijen betrokken bij het klimaatprobleem. Sterker: Het Rode Kruis stond aan de wieg van HIER. En dat is logisch, want het Rode Kruis en andere hulporganisaties merken al jaren wat de klimaatverandering teweeg brengt aan overstromingen, hongersnoden, droogtes en andere rampen. Zij stellen dus de goede vragen en begrijpen, beter dan de milieubeweging, de aard van het klimaatprobleem."
"Ik heb daarom meteen bij de start van HIER gezegd: de urgentie van de klimaatverandering dringt niet door als alleen het ministerie van VROM en een paar milieuclubs erover communiceren. Die nieuwe organisaties zorgen voor nieuwe invalshoeken en genereren nieuwe betrokkenheid. Bovendien weten ze heel andere doelgroepen te bereiken. Geweldig toch dat binnen een week 10.000 jongeren e-mailen naar een DJ van 3FM die op de Noordpool aandacht wil vragen voor de klimaatverandering? En de milieubeweging maar roepen dat ze geen jongeren kan bereiken!"
"Milieuorganisaties denken dat zij de milieubeweging zijn. Een enorme vergissing. De milieubeweging zit ook bij onderwijzers, bij de omroep en op zoveel andere plekken. Als je het zo definieert, zie je opeens twintig keer zoveel partners en mogelijkheden."
Toch lijkt nog niet iedereen overtuigd van de ernst en vooral de oorzaak van de klimaatverandering.
"In de wetenschappelijke wereld bestaat er vrijwel geen twijfel meer over. Er is natuurlijk wel enorm veel discussie hoe de klimaatverandering zal doorwerken. Oh, er zijn wel sceptici en die krijgen veel media-aandacht. Maar in feite gaat het om een paar bejaarde professoren die de discussie niet meer kunnen volgen en niet om geniale jonge wetenschappers."
"Je kunt het vergelijken met de AIDS-sceptici van weleer. Die kregen, met name in Afrika, veel media-aandacht. Die hele zogenaamde wetenschappelijke discussie over het verband tussen AIDS en seks kwam pas ten einde toen zoveel mensen AIDS hadden dat het een sociaal probleem werd. Zo is het ook met de klimaatverandering. Pas als de media begrijpen dat het vooral een sociale kwestie is, houdt de pseudo-wetenschappelijke discussie op."
Twijfel je zelf nooit?
"Nee. Voor mij is klimaatverandering gewoon natuurkunde. Het klimaat verandert vijftig tot honderd keer sneller dan in het verleden en dat is een door de mens veroorzaakt proces. Wat boeit het dat we over 40.000 jaar misschien weer een ijstijd krijgen? Als we nu niets ondernemen halen we dat niet eens."
Johan Nebbeling
Sible Schöne (54) is inhoudelijke coördinator van het Klimaatbureau van HIER. Hij is al vele jaren actief in de milieubeweging. Schöne, van huis uit wiskundige, zat in de anti-kernenergiebeweging in Nijmegen, werkte bij het WNF en was betrokken bij de totstandkoming van het Kyoto-protocol. Zijn vrouw Marleen Helmer is ook nauw betrokken bij de klimaatverandering. Zij is hoofd van het internationale klimaatcentrum van het Rode Kruis.
Publicatiedatum: 27-06-2007